Uprzedzę zarzuty… Tak, badania, na wyniki których się powołuję, nie są w pełni reprezentatywne. Jednak zarówno zakres ich promocji, jak i liczba udzielonych odpowiedzi, są podobne, a więc z całą pewnością można na ich podstawie wysunąć wysoce prawdopodobny wniosek co do trendu:

Coraz więcej osób będzie postrzegać blogerów jako dziennikarzy.

Dziennikarstwo to nie tylko publikowanie informacji na temat bieżących wydarzeń i faktów, ale przede wszystkim ich zbieranie. Jeśli więc blogerzy zajmują się tylko i wyłącznie odtwórczym powielaniem tego, co publikują media tradycyjne lub profesjonalne media internetowe, dziennikarzami nie są. Ale jeśli tak jak Kataryna, zestawiając różne doniesienia prasowe na ten sam temat, znajdują nieścisłości oraz nowe fakty – wykonują kawał dobrej, analitycznej i dziennikarskiej pracy. (Dziennikarstwo jest więc według mnie czymś więcej niż aktywnym uczestnictwem w masowym komunikowaniu. Nadal jednak jest to pojęcie szerokie – moim zdaniem mianem dziennikarza można określić nie tylko reportera, ale i np. osobę przygotowującą tekst na bazie depesz agencyjnych. Ważne jest, by dana osoba wnosiła coś nowego do ogólnodostępnych zasobów informacji.)

Blogowanie naiwnych neofitów

Z postrzeganiem zarówno blogowania, jak i (niestety jeszcze) dziennikarstwa internetowego, jest tak, jak z postrzeganiem internetu pod koniec XX wieku. 19 kwietnia 1995 roku, gdy w Oklahoma City wybuchła bomba zabijając 168 osób, po raz pierwszy na tak szeroką skalę wykorzystano internet do przekazywania informacji. (To wydarzenie to jeden z ważniejszych punktów w burzliwej historii dziennikarstwa internetowego, której kiedyś poświęcę osobny wpis.) Jednak to, co jedni postrzegali jako: szansę na zaistnienie w przestrzeni medialnej, narzędzie komunikacji na szeroką skalę i zapowiedź nowego, lepszego porządku medialnego, inni uznali za zagrożenie.

W informacjach pojawiających się na ekranie komputera jest coś zaskakująco kuszącego. (…) Wielu dziennikarzy, którzy powinni być zawodowymi sceptykami, znajduje się w pozycji naiwnych neofitów.
Theresa Grimaldi Olsen, Columbia Journalism Review, 1995 r. (cyt. za Stuartem Allanem)

Te słowa w dużej mierze można by odnieść do tego, co dziś ma miejsce w blogosferze. Blogerzy nierzadko publikują „informacje” niepotwierdzone lub wręcz wymyślone, czasem o charakterze sensacyjnym, które znalazłszy się na Wykopie zagwarantują im dużą oglądalność. Albo pisząc, udają kogoś, kim nie są. W ten sposób także można wywołać niezłe zamieszanie lub wzbudzić (słuszne?) zaniepokojenie u czytelników. (Polecam Wam lekturę artykułów z Washington Post: 1, 2.) Jednak nie zawsze jest to jednoznacznie złe działanie – czasem za kreowaniem fikcji sprzedawanej jako prawda może stać chęć zwrócenia uwagi społeczeństwa na niedostrzegane lub przemilczane tematy. Jedno jest pewne: takie blogowanie nie ma nic wspólnego z dziennikarstwem – to po prostu „powieściopisarstwo”.

Blog – kiedyś e-pamiętnik, a dziś?

Jeszcze 5-7 lat temu bloga utożsamiano z internetowym pamiętnikiem (taki pogląd to przede wszystkim efekt utrwalenia w świadomości społeczeństwa wielu wypowiedzi prasowych z tamtych czasów, ale i szczególnego zainteresowania tym rodzajem stron www przez młodych eksribicjonistów). Nie muszę chyba pisać, że takie blogowanie także nie ma nic wspólnego z dziennikarstwem?

Także dziś prowadzenie bloga to w dużej mierze tworzenie śmieci, które potęgują chaos, zamiast czynić świat informacji bardziej uporządkowanym. Jednak coraz mniej wśród blogów „radosnej twórczości nastolatek” – innymi słowy blogowanie przestaje być tredny jako sposób na tzw. „pokazanie siebie”. (Na temat swoich przeżyć pisze tylko 16% blogerów, a wśród autorów stron internetowych tego typu tylko 15% osób ma 20 lub mniej lat).

Po tę formę działalności w internecie coraz częściej sięgają osoby, które naprawdę mają coś do powiedzenia. Jak wynika z rezultatów moich badań, dziś blogerzy piszą, ponieważ w ten sposób mogą przedstawić swoje opinie, ale także dzielić się wiedzą i rozwijać zainteresowania. Co więcej, ważna jest dla nich wartość merytoryczna (91,5%) oraz weryfikacja informacji (84,9%). Co prawda to tylko deklaracje, a każdy chce stawiać siebie w dobrym świetle, jednak z całą pewnością podejście tych, którzy faktycznie czynią jak deklarują, jest dziennikarskie.

Blogerom nie zależy…

Gdy zapytałem kilku blogerów o ich zdanie na ten temat, wielu stwierdziło, że oni wcale nie aspirują do miana dziennikarzy. Wykonują swoją pracę w sposób rzetelny, najlepiej jak potrafią. Co więcej, poświęcają temu zajęciu wiele czasu,,, Jednak mimo wszystko wolą określać siebie mianem blogerów, a nie dziennikarzy. Są też tacy, którzy blogowanie traktują jako etap na drodze do dziennikarstwa – pewnego rodzaju szkołę, w której mogą szlifować swoje umiejętności.

Jeśli blogowanie to dziennikarstwo (a jak wspominałem, są blogi, w przypadku których to określenie jest bardzo zasadne), to z pewnością specyficzne, różniące się od tego tradycyjnego:

• To dziennikarstwo pozbawione zwierzchności i nie podlegające procedurom wewnątrzredakcyjnym. Działalność blogerów podlega w pewnym stopniu ocenie blogosfery – to społeczność pełni rolę „instytucji kontrolnej” (pomijając oczywiście sądy, które w ostateczności będą rozstrzygać ewentualne konflikty).
• To zazwyczaj dziennikarstwo opinii (dziennikarstwo publicystyczne) – blogerzy przedstawiając bowiem fakty, bardzo często poddają je ocenie.
• To czasem dziennikarstwo jednej chwili – wiele blogów (informacyjnych) powstaje tylko po to, by przekazać relację z jakiegoś wydarzenia (wojna w Iraku czy tsunami w Azji Południowo-Wschodniej wpłynęły na postanie wielu blogów, które wykorzystywano do relacjonowania tego, co ich autorzy widzieli na własne oczy).

Jeśli blogowanie to dziennikarstwo, to blogi spełniają najważniejszy warunek, by uznać je za profesjonalne media. Na szczęście dla starych mediów, i dla samych blogerów też, że dotyczy to nielicznych stron internetowych tego typu.

P.S. Tym wpisem zainaugurowałem cykl poświęcony profesjonalizacji blogosfery. Myślałem o nim już dawno – tymczasem ostatnie wydarzenia dostarczyły mi kolejnych argumentów :) Do przeczytania!

Ankieta była zamieszczona w niezależnej od bloga subdomenie – badania.eredaktor.pl. Na jej potrzeby przygotowany został rozbudowany formularz (od strony skryptowej wsparty przez PHP), podzielony na kilka części. Po przejściu każdego z nich wyniki były zapisywane w bazie danych, a powrót do wcześniejszych pytań został celowo utrudniony (wynikało to z faktu, że niektóre pytania, zadane w kolejnych krokach, miały charakter kontrolny lub pogłębiający).

Ankieta była szeroko promowana:

• w serwisach społecznościowych (na GoldenLine – m.in. w biuletynie rozesłanym do ok. 2500 członków grupy „Dziennikarstwo internetowe” oraz na forach innych grup, na Facebook oraz na Naszej-klasie);
• na forach i blogach o różnorakiej tematyce (przykłady: forum.blogowicz.info, omblog.pl, lepszyblog.pl, wpmedia.pl, podaj.net, forum.wiaderko.com, lockerz.com.pl, forumowisko.net, honorata-skarbek.com, rzecz-o-mnie.blog.pl) – w przypadku blogów w promocje badania włączyli się ich autorzy;
• poprzez informacje (publikowane w dziale Aktualności) oraz reklamę tekstową i bannerową w serwisie pccentre.pl;
• poprzez płatną reklamę w AdTaily, w systemie Google AdWords oraz na Facebooku;
• poprzez rozdawanie kartek z zapisanym adresem ankiety (nie śmiejcie się :));
• no i oczywiście na tym blogu.

W czasie trwania badań (i chwilę po nich, gdy zamiast ankiety wyświetlany był komunikat, że badania zostały zakończone), strona z ankietą zanotowała 686 wizyt (dane za Google Analitycs – raport). Z tego jedynie 29 wizyt pochodziło z mojego bloga. Najpopularniejszymi stronami odsyłającymi były: inf.tdcg.pl (co mnie trochę zaskoczyło, ale niestety nie mam dostępu do tego forum), Goldenline oraz forum.wiaderko.com.

Wyniki badań nie są w pełni reprezentatywne, jednak w mojej ocenie stanowią solidny szkic stanu polskiej blogosfery. Zwróćcie też uwagę na charakter badań – pytania dotyczyły głównie kwestii związanych z dziennikarstwem internetowym, zawartością tematyczną i funkcjonalnością.

Jeżeli będziecie mieli jakieś pytania, piszcie śmiało :)

Zapraszam Was do lektury pełnego raportu z badań. Wyniki rzucają bowiem nieco nowego światła na to, jak czytelnicy blogów postrzegają blogerów i co autorzy internetowych dzienników myślą o sobie samych. Z opracowania dowiecie się także, które tematy cieszą się największym zainteresowaniem czytelników i jak na to zapotrzebowanie na informacje odpowiadają blogerzy.

Dla tych, którzy nie mają czasu na lekturę całego dokumentu (jest dość obszerny), wybrałem kilka ciekawych faktów:

1. 55% blogerów to kobiety. Większość blogerów ma wykształcenie wyższe (30%).
2. Ludzie między 20 a 25 rokiem życia stanowią grupę najchętniej czytającą blogi.
3. Najchętniej czytanym rodzajem blogów są te specjalistyczne (i/lub firmowe). Wśród tematów najczęściej poszukiwanych przez czytelników są:
   • polityka i społeczeństwo (57%),
   • technologie (38%),
   • biznes, gospodarka i prawo (32%),
   • kultura i religie (31%).
4. Tematy związane z polityką i sprawami społecznymi na swoim blogu porusza 30% ankietowanych.
5. 35% badanych czyta regularnie od 1 do 3 blogów. Przez „regularne czytanie” większość rozumie czytanie nowych wpisów kilka razy w tygodniu.
6. 30% blogerów zamieszcza 1 wpis na 2-4 dni. Tylko 33% blogerów uważa się za dziennikarzy internetowych.
7. 62% blogerów nie zamieszcza reklam. 60% blogów zlokalizowana jest na platformie blogowej (np. Blox.pl lub Blogger.com).
8. Większość czytelników wskazała unikalność informacji za czynnik, który skłania ich do odwiedzenia bloga.
9. Dla 87% ankietowanych czytelników ważna jest wartość merytoryczna bloga. Blogerzy zwracają na to dużą uwagę, opracowując wpisy.
10. Ponad połowa ankietowanych nie wymaga od blogera obiektywności. Autorzy internetowych dzienników to (w pewnym sensie) doceniają – głównym czynnikiem skłaniających ich do pisania jest możliwość przedstawienia własnej opinii (67%).

Więcej informacji znajdziecie w opracowanym przeze mnie raporcie. Zachęcam do cytowania wyników badań – proszę przy tym o podawanie źródła, zgodnie z informacją zamieszczoną w raporcie.

P.S. Dziś rozpocząłem prace nad kolejnymi badaniami dziennikarstwa internetowego w Polsce. To bardzo czasochłonne zajęcie, dlatego póki co odsyłam do wyników z 2008 roku.

http://badania.eredaktor.pl

Z góry dziękuję za czas poświęcony na wypełnienie ankiety oraz przekazanie odnośnika do niej innym!

W ciągu najbliższych dwóch miesięcy chcę powtórzyć badania sprzed dwóch lat, których celem jest nakreślenie obrazu dziennikarstwa internetowego w Polsce. Mam nadzieję, że w ich wyniku uzyskam ciekawy materiał porównawczy; bardzo interesuje mnie, w jakim kierunku rozwija się e-dziennikarstwo w naszym kraju.

Planuję także przeprowadzenie badań dotyczących blogosfery. Przygotuję ankietę adresowaną zarówno do bloggerów, jak i internautów odwiedzających blogi, Przyjrzę się ponadto zawartości blogów, a wyniki analizy porównam z wnioskami na temat blogosfery amerykańskiej.

Czeka mnie wiele pracy… Mam nadzieję, że mogę liczyć na Wasz udział w badaniach i ewentualne sugestie dotyczące kwestii, o które mogę zapytać.

Będę starał się na bieżąco informować Was o postępach – zainteresowanych tematem blogosfery zapraszam do subskrypcji kanału RSS. Tymczasem wracam do prac nad stroną internetową mojej firmy – wkrótce podzielę się z Wami odnośnikiem do niej.