Redakcja wywiadu nie polega na bezmyślnym przepisaniu pytań i odpowiedzi. Kolejność pytań można zmieniać, jednak tak, by wywiad wciąż stanowił spójną całość. Należy także usunąć wszelkie błędy językowe i stylistyczne. Pamiętajcie – naszym celem jest przedstawienie treści rozmowy, a ona kryje się ZA słowami.

O ile rozmowę z indagowanym rozpoczynamy od pytań łatwiejszych, wersja pisana powinna rozpoczynać się od pytania kontrowersyjnego, zaskakującego, takiego, które zaciekawi odbiorcę i zachęci do dalszej lektury. Musicie uświadomić sobie pewną sprawę – pierwsze pytanie pełni w wywiadzie taką funkcję, jak lid w newsie. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby został dołączony do niego jednozdaniowy wstęp.

Przed opublikowaniem wywiadu, warto przesłać go do autoryzacji. Zgodnie z prawem indagowany może mieć zastrzeżenia tylko do swoich wypowiedzi, jednak gdy jakieś obiekcje wzbudzi sformułowanie pytania (np. gdy odbiega ono – zdaniem rozmówcy – od tego, o co pierwotnie pytano), także warto wziąć te sugestie pod uwagę. (Dla jasności: autoryzacja nie jest wymagana, o ile rozmówca wyraźnie o nią nie poprosi.)

Wywiad można wzbogacić zdjęciami wykonanymi w trakcie jego przeprowadzania (jeżeli mieliśmy okazję rozmawiać w „cztery oczy” i towarzyszył nam fotoreporeter, wykonane przez niego zdjęcia mogą wiernie oddać emocje towarzyszące rozmowie). Warto też skorzystać z multimediów – na stronie www można zamieścić fragmenty rozmowy w formacie MP3 (przypominam, że Skypie jest możliwość nagrywania rozmów; także w innych komunikatorach głosowych nie powinno zabraknąć tej funkcji), a nawet nagranie wideo.

Do opracowanego tekstu można dołączyć krótką notkę z biografią indagowanego oraz listą jego dotychczasowych osiągnięć.

To tyle. Myślę, że w całym cyklu wpisów dotyczących wywiadu przekazałem Wam najważniejsze informacje. Jeżeli będziecie mieli jakieś pytania, sugestie lub zastrzeżenia, zostawcie komentarz.

Powodzenia w doskonaleniu dziennikarskiego warsztatu!

Bez względu na to, czy naszym indagowanym jest jakiś celebryta, czy ekspert, sporo wysiłku należy włożyć w dobre przygotowanie do wywiadu. Zebranie informacji na temat, który planujemy poszyć, pozwoli opracować interesujący plan wywiadu i sprawi, że rozmowa będzie konkretna. Jeżeli jakiś wywiad jest dla nas szczególnie ważny, dodatkowym źródłem informacji mogą być osoby z otoczenia naszego rozmówcy (przyjaciele, współpracownicy, krytycy).

Po zebraniu informacji należy naszkicować plan wywiadu. Gdy wywiad przeprowadzany jest np. za pośrednictwem Skype’a, nie powinien być on zbiorem konkretnych pytań – raczej luźną listą informacji, które planujemy uzyskać.

Pamiętaj o temacie wywiadu, ale nie trzymaj się kurczowo opracowanego wcześniej schematu pytań. Słuchaj swojego rozmówcy i „dostrajaj” pytania do konkretnych odpowiedzi. Wywiad ma być wewnętrznie spójny, logiczny, pytania powinny wynikać z poprzedzających je odpowiedzi, nawiązujący do słów osoby udzielającej wypowiedzi. Pamiętaj, że prowadzisz ROZMOWĘ, a ona wymaga aktywności oby stron – radzi Michał Kaczmarczyk.

Zadając pytania (rozmawiając z indagowanym) używaj normalnego słownictwa, nie popadaj w przesadę – dobrze, że poznałeś temat, jednak bohaterem wywiadu jest Twój rozmówca, a nie Ty. Bądź uprzejmy – jak twierdzi wielu znanych dziennikarzy, nawet najtrudniejsze i najbardziej kontrowersyjne pytania można zadać w elegancki sposób, a to zwiększa szanse na uzyskanie odpowiedzi.

Inaczej sprawa wygląda, gdy wywiad przeprowadzamy za pośrednictwem poczty elektronicznej. Tu konkretne pytania są podstawą, jednak nic nie stoi na przeszkodzie, aby w kolejnych wiadomości dopytywać o pewne sprawy: pominięte przez rozmówcę bądź wypływające z jego wypowiedzi.

Bez względu na kanał komunikacji, niech Twoje pytania będą (za Jackiem Żakowskim):

• trafne, dotyczące tego, co istotne;
• jednoznaczne, nie pozostawiające rozmówcy pola manewru, udzielenia wymijającej odpowiedzi;
• ciekawe, zachęcające do rozmowy;
• pojedyncze;
• otwarte, nie sugerujące odpowiedzi.

Gdy już zakończysz wywiad, uzyskane odpowiedzi będziesz musiał zredagować. O tym, jak się za to zabrać, napiszę w kolejnym poście, kończącym cykl dotyczący wywiadu.

Rozmówcę dobieramy w zależności od tego, co chcemy zaprezentować naszym czytelnikom, oraz od rodzaju medium, w którym rezultat naszej pracy zostanie zaprezentowany.

Jeżeli do informacji na temat trwającej budowy kanalizacji chcesz dołączyć krótki wywiad z jednym mieszkańców, nie musi być on ekspertem w tej dziedzinie. Ważne, by mieszkał w okolicy trwających robót i miał do powiedzenia kilka zdań na temat tego, jak trwające prace wpływają na jego życie i jakich efektów oczekuje. Tego typu mini-wywiady mogą być chętnie wykorzystywane przez dziennikarzy obywatelskich i redaktorów mediów lokalnych. Znalezienie rozmówcy nie stanowi problemu, trudniejsze jest jednak przekonanie go do rozmowy – można wszak założyć, że mieszkaniec ulicy, na której budowana jest kanalizacji nie często występuje w mediach, a to czasem rodzi strach w naszych potencjalnych rozmówcach. Sam tego doświadczyłem, gdy zbierałem opinie mieszkańców mojego osiedla do jednego z artykułów. Ważne jest tu nawiązanie jakiejś pozytywnej więzi i zrozumienie dla ewentualnej odmowy.

Nieco więcej zaangażowania wymaga przeprowadzenie wywiadu z kimś znanym (wywiady prezentujące osobowość, poglądy i dokonania) lub ekspertem w jakiejś dziedzinie (wywiady informacyjne). Są one zazwyczaj dłuższe, a kontakt z rozmówcą może być utrudniony. Wyjątkowo pomocne jest tu nasze doświadczenie dziennikarskie i prestiż medium, na rzecz którego pracujemy.

Michał Kaczmarczyk w książce „Gatunki prasowe w praktyce” proponuje sześć kryteriów dobierania rozmówcy:

• kryterium kompetencji
• kryterium funkcji lub stanowiska
• kryterium autorytetu
• kryterium osobowości
• kryterium popularności
• kryterium niezwykłości

Powyższe kryteria można zastosować zarówno do wywiadu informacyjnego, jak i – nazwijmy go – poglądowego. W pierwszym wypadku najpierw ustalamy temat rozmowy (zazwyczaj punktem odniesienia są jakieś aktualne wydarzenia), a dopiero potem dobieramy odpowiedniego rozmówcę. Gdy chcemy napisać o metodach przeciwdziałania świńskiej grypie, wywiad możemy przeprowadzić z wirusologiem. Natomiast w przypadku realizacji wywiadu prezentującego czyjeś przekonania temat rozmowy dobieramy do rozmówcy. Możemy np. zapytać Kazimierę Szczukę o to, dlaczego jej poglądy są tak wyraziste i czy zamierza urzeczywistniać swoje pomysły poprzez pracę w sejmie.

Już wkrótce kolejne wpisy na temat wywiadu. Zapraszam do subskrybowania mojego bloga i kolejnych odwiedzin :)

Ktoś zauważy, że internet to nie jedyna forma komunikacji, którą można wykorzystać w celu przeprowadzenia wywiadu z kimś z drugiego końca globu. Racja – od dawna istnieją przecież telefony, a na upartego można posłużyć się także tradycyjną pocztą. Jednak na podstawie moich obserwacji mogę powiedzieć, że spośród niebezpośrednich form komunikacji to internet jest najchętniej wykorzystywany przez dziennikarzy do przeprowadzania wywiadów (a nie tylko zdobywania wypowiedzi pozwalających m.in. na przedstawienie podjętego tematu z różnych punktów widzenia).

Inny Czytelnik z kolei powie, że wywiad przeprowadzony za pośrednictwem internetu nie zasługuje na to miano… Z tym też się nie zgodzę, ponieważ ta forma komunikacji daje obecnie niesamowite możliwości – wideokonferencja przeprowadzona na przykład przy pomocy Skype’a może być tak samo naturalną, swobodną i płynną wymianą pytań i odpowiedzi, jak rozmowa w cztery oczy. A nawet jeśli ktoś posłuży się pocztą elektroniczną, sam wywiad wcale nie musi stracić na wartości. Ta forma porozumienia się pozwala na przemyślenie odpowiedzi; może być – według mnie – wykorzystana, gdy pytania kierujemy do eksperta w danej dziedzinie. Jedyną istotną wadą jest niemożność zadania dodatkowych pytań, pogłębiających podjęty wątek, tuż po uzyskaniu odpowiedzi – jednak nikt nie powiedział, że wywiad nie może być efektem długiej wymiany e-korespondencji.

Bez względu na to, jaką formę komunikacji wybierzemy i w jakim medium opublikujemy wywiad – efekt naszej dziennikarskiej pracy – reguły związane z warsztatem się nie zmieniają. W dalszym ciągu musimy wybrać odpowiedniego rozmówcę, który na dany temat może wypowiedzieć się rzeczowo, lub który jest znany/ciekawy i sama jego osobowość, poglądy lub dokonania mogą być inspiracją do przeprowadzenia rozmowy. Wiele wysiłku musimy włożyć w przygotowanie do wywiadu, w tym w opracowanie listy wątków, które chcielibyśmy poruszyć. Przygotowując wywiad na potrzeby internetu równie duże znaczenie ma nasze doświadczenie dziennikarskie – umiejętność przeprowadzenia rozmowy i zdobycia informacji, jakich potrzebujemy. Wreszcie ważne jest odpowiednie zredagowanie/montaż wywiadu – a może nawet jeszcze ważniejsze, z uwagi na specyfikę medium i wymagania internautów.

Internet daje duże możliwości nie tylko w kwestii przeprowadzania wywiadu, ale także jego publikacji – można śmiało powiedzieć, że łączy on możliwości wszystkich mediów tradycyjnych. Wywiad może być tekstowym zapisem rozmowy, może być opublikowany jako nagranie audio czy wrzucony na stronę internetową w postaci klipu filmowego.

Czy wywiad internetowy jest mniej dziennikarski niż na przykład prasowy? Nie! Internet otwiera zupełnie nowe możliwości – jeżeli będziemy z nich umiejętnie korzystać, nic nie stoi na przeszkodzie, abyśmy stworzyli wywiad na miarę tych najsłynniejszych!

Tym nieco przydługim słowem wstępu chciałem Was zachęcić do sięgania po tę formę dziennikarskiej ekspresji. Aby ułatwić Wam nieco pierwsze kroki w tym gatunku, w kolejnych postach opublikuję kilka wskazówek dotyczących przygotowywania, przeprowadzania i redagowania wywiadu. Zapraszam :)