Miałem wrażenie, że rozmawiam z dzieckiem – a oczywiście mój szanowny rozmówca, jak na koordynatora anonimów przystało, nie raczył się przedstawić. Co więcej, rozmowa nie trzymała się kupy. Niby oto miałem możliwość obejrzenia (i opublikowania) filmu, którego nikt dotąd nie widział, nagrania dotyczącego głośnej sprawy, dzięki któremu mogłem zyskać rozgłos, jednak od samego początku coś mi tam śmierdziało…

Przede wszystkim podważałem sam fakt rozmowy z przedstawicielem Anonymous Polska… Nie otrzymałem też odpowiedzi na – moim zdaniem – proste pytania. I po kilkudziesięciu godzinach, które upłynęły od tego momentu, jestem jeszcze bardziej przekonany, że miałem do czynienia z oszustem.

Musicie być świadomi tego, że gdy coś się dzieje (i niekoniecznie mam na myśli wydarzenia wymieniane przez księdza Natanka), to część osób próbuje przekuć to na swoją korzyść. Powstają serwisy, które na fali wydarzeń chcą się wybić, przy okazji zgarniając niemałe pieniądze. A w serwisach społecznościowych bywa czasem tak, że ludzie gromadzą się wokół jakiejś strony fanowskiej, która następnie – wraz z powiązanymi fanami – sprzedawana jest jakiejś firmie.

Dziennikarz powinien być niczym naukowiec. Nie możemy rzucać się na pierwszą lepszą sensację, bo możemy sprzedać ładnie opakowane odchody (tu pozdrowienia dla Królowej Internetu – Baśki – która wręczała paniom nie sprzątającym po swoich psach takie małe souvenirki). Poddawajcie wszystko krytycznemu osądowi, nie wyciągajcie zbyt szybko wniosków i uważajcie na tych, co niby chcą Wam pomóc…

Zarówno wzniosłe, jak i tragiczne wydarzenia, to pożywka dla hien, które chcą ugrać coś dla sebie.

Zdjęcie w nagłówku autorstwa olo81, dostępne na licencji CC.

Atrakcyjnych adresów, nieodkrytych jeszcze przez nikogo, było całkiem sporo. Ja znalazłem idealny – pcc.pl. Ta trzyliterowa, łatwa do zapamiętania domena, miała bardzo istotny wpływ na późniejszą nazwę serwisu. (Nie pytajcie, dlaczego wespół z pozostałymi redaktorami wybraliśmy „PC Centre” zamiast „PC Center” – nie potrafię odpowiedzieć na to pytanie.)

Ponieważ pochodzę ze stosunkowo niezamożnej rodziny, nie mogłem liczyć na wsparcie inwestycyjne ze strony rodziców – uważali, że to zabawa, a na rozrywkę nie było pieniędzy. Sam z resztą w ogóle nie myślałem o tym przedsięwzięciu w kategoriach biznesowych. Prac nad serwisem nie określiłbym co prawda jako zabawę, bardziej jako hobby – niemniej nie udało mi się przekonać rodziców do wyłożenia bądź pożyczenia 122 złotych.

Postanowiłem poszukać wsparcia wśród firm. Wziąłem „Info-Giełdę” – znany na Śląsku periodyk wydawany przez katowicką giełdę komputerową, w którym ukazywały się oferty i reklamy firm komputerowych z regionu. I wysłałem maila z zapytaniem do kilkudziesięciu przedsiębiorstw. (Tak, były takie czasy, kiedy internet nie był największą i najlepszą bazą danych – całkiem niedawno :)).

Ku mojemu zdumieniu szybko znalazłem chętnego inwestora. Nie byłem wówczas pełnoletni, więc nasze ustalenia nie zostały przeobrażone w pisemną umowę – w ogóle nie przeszło mi to przez głowę, że ktoś, kto jest tak dobrotliwy i chce zainwestować w mój serwis 122 złote, może wywinąć mi jakiś numer.

A ustalenia były takie: w zamian za zakupienie domeny mam przez rok reklamować firmę-inwestora. (Niby długo, ale oglądalność stanowiła wówczas mały ułamek tej, którą notujemy obecnie; poza tym rynek reklamy internetowej w Polsce dopiero raczkował.) ALE… by inwestor czuł się bezpiecznie, chciał zarejestrować domenę na siebie, a po roku miał mi ją odsprzedać za symboliczną złotówkę. Byłem głupi i zgodziłem się.

Minął rok, więc napisałem na GG do dyrektora marketingu, że chciałbym przepisać tę domenę – zgodnie z tym, co ustaliliśmy. I pojawił się problem. Niby zakupem domeny zainteresowała się jakaś fundacja.

Przez ten rok włożyliśmy w serwis wiele zapału – nowa, atrakcyjna domena była dla nas niczym silny wiatr w żagle. I to wszystko stanęło pod wielkim znakiem zapytania.

Po kilku dniach zaproponowano mi odkupienie domeny za kwotę, jaką niby zaoferowała „fundacja” (daję to słowo w cudzysłów, bo patrząc z perspektywy szczerze wątpię w jej istnienie). Miałem wówczas dopiero 18 lat. Kwota, jaką mi zaproponowano za odkupienie praw do domeny pcc.pl, to:

15 000 złotych

Próbowałem walczyć. Przedstawiałem zapisy rozmów, napisałem bezpośrednio do właściciela firmy, wreszcie opisałem całą sprawę na stronie. Efekt? „Inwestor” zmienił ustawienia DNS-ów i serwis znikł z sieci.

W jednej chwili rok pracy został zaprzepaszczony. Wielu redaktorów odeszło. A pozycję w wyszukiwarce Google, która już wówczas dostarczała nam większość odwiedzin, musieliśmy budować od początku. Nie poddaliśmy się jednak. Wraz z garstką wiernych redaktorów zacząłem od nowa – pod nowym, wykupionym na moje nazwisko, adresem pccentre.pl. A domeny pcc.pl nikt nie kupił.

Po pewnym czasie właściciel owej firmy ponownie skontaktował się ze mną, żeby „zakopać topór wojenny” i omówić nową płaszczyznę współpracy. Chodziło o uruchomienie w ramach PC Centre sklepu internetowego. Byłem bardzo sceptyczny, ale postanowiłem się spotkać i porozmawiać. Już na wstępie postawiłem dwa warunki – zwrot domeny oraz pokrycie wszelkich kosztów uruchomienia platformy e-commerce. Nie dogadaliśmy się jednak. (Oczywiście w grę wchodziły także profity z tytułu funkcjonowania sklepu, ale to nie stanowiło wówczas problemu – wiadomo, że zyski odroczone są w czasie.)

Ponownie chciano wystawić mnie do wiatru – okazało się później. Kilka miesięcy później firma została sprzedana innej osobie, a sklep funkcjonujący w ramach PC Centre miał (najprawdopodobniej) zwiększyć jej wartość.

A co z domeną pcc.pl? Od „inwestora” odkupiła ją niemiecka spółka PCC Rail, której polski oddział znajduje się 3 km od mojego domu :/ Wszystko zatem wróciło do Rybnika, jednak nie po mojej myśli. (Co niemal pewne, firma PCC Rail nie zna tej historii, zatem ciężko ją za cokolwiek winić.)

Morał: podpisujcie umowy. I w małych sprawach lepiej zbierajcie oszczędności do świnki, aniżeli szukajcie „inwestora”. 

Kliknijcie na wybrane zdjęcie, aby zobaczyć je w większej rozdzielczości. Pod powiększonym zdjęciem zobaczycie opis wydarzenia oraz informacje o autorze.

[Show as slideshow]

Zapraszam do wysyłania Waszych propozycji zdjęć oraz komentowania :)

Odpowiedziałem, że wszystko powinno zacząć się od określenia celu istnienia serwisu. (Będę mówił o zakładaniu/prowadzeniu strony; pamiętajcie jednak, że dziennikarze rozpoczynający pracę w już istniejącej redakcji, również powinni odpowiedzieć sobie na pytanie „po co?”.)

Cel istnienia strony determinuje szereg podejmowanych działań – na tej podstawie określamy grupę docelową, linię programową, strategie promocji, cykl życia publikacji i wiele innych elementów. Dróg do realizacji celu jest wiele, jednak brak świadomości celu sprawia, że poruszamy się po omacku.

Cały problem polega na tym, że niewielu początkujących redaktorów naczelnych zdaje sobie sprawę z potrzeby zdefiniowania celów (bo tych zazwyczaj jest więcej niż jeden). One zawsze istnieją, czasem jednak jedynie w podświadomości. Nie zawsze są górnolotne czy odnoszące się do kwestii natury ekonomicznej. A nawet jeżeli są próżne, to gdybyśmy przyznali się do nich, byłoby nam łatwiej je osiągnąć…

O celach na moim przykładzie

Ja miałem trochę szczęścia. Uświadomiłem sobie to dopiero niedawno, gdy zastanowiłem się, jakie cele przyświecały mi podczas zakładania strony. Z jednej strony interesowałem się komputerami, z drugiej zaś – wreszcie chciałem mieć coś swojego. Ciężko jednak nazwać to celem, jednak – jak się zaraz przekonacie – ma znaczenie. Powiem szczerze: kilku dobrych kolegów pisywało do innych, konkurencyjnych serwisów, czym bardzo mi imponowali. Idąc w ich ślady (lecz nieco inną drogą: poprzez założenie własnej strony) mogłem nie tylko powiedzieć, że ja też publikuję w internecie, ale także miałem motywację do tego, by rozwijać swoje zainteresowania. Miałem wówczas 16 lat*.

Nie chciałem ani zarabiać, ani zbawiać świata… Chciałem przynależeć i móc się tą przynależnością pochwalić. Jednak – o zgrozo – spodobało mi się to! I z czasem te cele ustępowały innym, bardziej ambitnym. Chciałem, by założony przeze mnie serwis dostarczał rzetelnych informacji i stanowił punkt odniesienia dla innych pasjonatów komputerów (takie z resztą hasło reklamowe – punkt odniesienia (ang. reference point – bo przecież musiało brzmieć tak… amerykańsko) towarzyszyło PC Centre na pewnym etapie rozwoju).

Po drodze napotkałem wiele poważnych problemów, które nie pozostały bez wpływu na cele istnienia PC Centre. Sytuacja na rynku sprawiła, że w pewnym momencie wśród powodów, dla których prowadziłem tę stronę, musiały pojawić się czynniki ekonomiczne. Jednak do momentu przekazania sterów moim następcom najważniejszym celem była rzetelność dziennikarska. PC Centre było dla mnie szkołą dziennikarstwa, zarządzania zespołem i prowadzenia interesów w taki sposób, by suwerenność witryny nie była naruszona.

Obecnie hasłem, które promuje założony przeze mnie serwis, jest słowo „obiektywnie”. To się udało – nasze testy nie są idealne (wciąż jest wiele elementów, nad którymi musimy popracować), ale zdobywamy bardzo przychylne opinie. Nie zawsze są one widoczne w komentarzach (nawet moje badania dowodzą, że internauci rzadko wyrażają w ten sposób przychylne opinie), ale w czasie różnego rodzaju spotkań czy rozmów za pośrednictwem komunikatorów internetowych ja i moi współpracownicy słyszeliśmy, że „robimy dobrą robotę”.

Cele działalności mediów internetowych
pomagają w odniesieniu sukcesu

Jakie wnioski wypływają z tego, co napisałem? Cele ewoluują, czasami od bardzo błahych ku ambitnym, zasadnym z biznesowego czy moralnego punktu widzenia. Brak pełnej ich świadomości nie wyklucza sukcesu, jednak wówczas większą rolę odgrywa przypadek. PC Centre nie odniosło spektakularnego sukcesu, jednak IMHO, biorąc pod uwagę punkt startowy i sytuacje losowe, udało nam się całkiem wiele.

Jeśli już na starcie zdefiniujecie konkretne cele, realizacja przyjdzie Wam łatwiej. Sama świadomość sensu działalności nie gwarantuje to sukcesu, jednak w razie nieosiągnięcia oczekiwanych efektów łatwiej Wam będzie wyciągnąć wnioski na przyszłość. Trudno bowiem mówić o błędach, skoro nie wiadomo, dokąd zmierzamy…

Celów zazwyczaj jest wiele. Warto jednak spośród nich wybrać jeden wiodący. Uważam, że cenne jest także zdefiniowanie dodatkowych założeń, które winny być zrealizowane w określonej perspektywie czasu.

Co może być Twoim celem?

Stałymi celami zasadniczymi i pobocznymi mogą być:

• osiągnięcie zysku,
• zbudowanie społeczności internautów zainteresowanych konkretnym tematem i wzajemna wymiana wiedzy,
• zbudowanie tzw. publicity wokół jakiejś konkretnej sprawy (np. problemów określonej mniejszości),
• utworzenie i rozwijanie nowej niszy (np. serwis informacyjny producenta nieznanych dotąd urządzeń),
• dostarczenie rzetelnych i pogłębionych bieżących informacji (warto ściśle zawęzić obszar),
• uzyskanie statusu eksperta w zakresie oceny określonych produktów,
• pomoc w rozwiązywaniu określonych problemów,
• zbudowanie i rozwijanie bazy jakichś danych (np. silną stroną Filmwebu jest przeogromna biblioteka informacji o filmach, wraz z ocenami i komentarzami internautów),
• itd.

Celami terminowymi mogą być (określone w konkretnym przedziale czasu):

• przychód/zysk,
• ilość pozyskanych reklamodawców,
• ilość sprzedanych abonamentów na dostęp do treści,
• oglądalność,
• ilość zaangażowanych członków społeczność zgromadzonej wokół serwisu,
• ilość odnośników prowadzących do strony,
• itp.

Fundament wszystkiego

Cele determinują niemal wszystko. Przede wszystkim wpływają na określenie grupy docelowej, do której kierujecie przekaz. A dalej? To już domino…

Jeśli wśród celów, dla których powołujecie do życia nowe medium internetowe, są czynniki ekonomiczne, przeczytajcie koniecznie wpis na temat modeli biznesowych oraz cykl wpisów dotyczących reklamy internetowej. Cele istnienia mediów internetowych przejawiają się także w ujęciu tematu, zatem warto zastanowić, jak dalece powinniście się zagłębiać przedstawiając daną sprawą (nie zwalnia to dziennikarza z obowiązku z poznania tematu najwnikliwiej, jak to możliwe).

Wiecie co? W zasadzie mógłbym Wam polecić lekturę całego bloga, i wielu innych. Tak fundamentalne znaczenie ma cel.

Na koniec raz jeszcze zaznaczam: nie zrażajcie się, gdy nie uda się Wam osiągnąć założonych celów. Ich istnienie sprawia, że świadomie możecie ocenić swoją pracę oraz wpływ czynników, na które nie mieliście wpływu. I wyciągnąć wnioski.

Powodzenia! Komentarze mile widziane :)

* Początki mojej „twórczości” odnoszą się do strony geo.website.pl – kiedyś o tym napiszę, bo to ciekawa historia.

Kliknijcie na wybrane zdjęcie, aby zobaczyć je w większej rozdzielczości. Pod powiększonym zdjęciem zobaczycie opis wydarzenia oraz informacje o autorze. Zauważcie, że wiele fotografii jest autorstwa pracowników agencji prasowych – Reutersa, The Associated Press (AP) czy chińskiej Xinhua (czyt. śin-hła). Pozwoliłem sobie zaprezentować także kilka ciekawych zdjęć wykonanych przez fotografa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów (trzeba przyznać, że Grzegorz Rogiński całkiem nieźle dba o dobry wizerunek premiera :)).

[Show as slideshow]

Które zdjęcie tym razem podobało się Wam najbardziej?

PS Zachęcam Was do wysyłania Waszych propozycji zdjęć tygodnia. Z góry dziękuję!

Chciałem Wam pokazać, że droga do sukcesu jest długa i wyboista; że zaistnienie na rynku wymaga determinacji, ale przede wszystkim – wyciągania wniosków z błędów oraz umiejętności słuchania i docenienia tych, którym co nieco udało się osiągnąć. Z tego programu dowiecie się także, jakie pytania należy zadawać, gdy staniecie przed koniecznością oceniania własnych pomysłów.

Kilku bohaterów programu „Droga do sukcesu” przemyślało/dopracowało swoje koncepcje i odnieśli pierwszy sukces. Jednak przed nimi, przede mną i przed każdym z Was (o ile myślicie o własnym biznesie) jeszcze wiele pracy i mnóstwo błędów.

Droga do sukcesu, program AIP Seed Capital

Zapraszam do obejrzenia wszystkich sześciu odcinków, przy czym szósty podsumowuje całe przedsięwzięcie.

Odcinek 1

Odcinek 2

Odcinek 3

Odcinek 4

Odcinek 5

Odcinek 6

Na stronie AIP Seed Capital wyczytałem, że w grudniu przed komisją prezentowane będą tegoroczne pomysły. Ciekawe, czy dzięki takim funduszom, gotowym na podjęcie ryzyka i zainwestowanie w dopiero raczkujący biznes, w Polsce powstaną firmy na miarę Skype’a (AKA Skajpaja :)), Google’a czy Facebooka.

Tymczasem zapraszam Was do dyskusji :) Co sądzicie o przedstawionych pomysłach na biznes? Mieliście kiedyś styczność z funduszami zalążkowymi/venture capital? Przypominam też o recepcie na sukces w sieci.

PS Cały czas pamiętam o obiecanym wpisie, w którym miałem podzielić się listą błędów, jakie popełniłem zarządzając PC Centre, abyście Wy ich nie popełnili :) To czasochłonny temat, dlatego najprawdopodobniej zajmę się nim przez święta.

Pierwsze wpisy w ramach tego cyklu mogą pozostawiać nieco do życzenia. Po pierwsze muszę opracować dobry sposób sekcji zdjęć (już teraz także Was zapraszam do zgłaszania własnych propozycji). Po drugie – chcę, by ten cykl nie budził niczyich zastrzeżeń na gruncie prawnym, a w tym kontekście np. przepisy amerykańskie są mniej restrykcyjne (mam na myśli zasady dotyczące tzw. dozwolonego użytku; ale spokojnie – w niedalekiej przyszłości będę starał się o zgodę na publikację u polskich wydawców). Wreszcie po trzecie muszę więcej energii włożyć w lekturę źródeł, którymi do tej pory się nie interesowałem, by zaprezentować Wam zdjęcia możliwie najbardziej różnorodne.

Po tym przydługim wstępie przyszedł czas na zaprezentowanie fotografii, które uznałem za najlepsze z tych, jakie ilustrowały wydarzenia minionego tygodnia.

Kliknijcie na wybrane zdjęcie, aby zobaczyć je w większej rozdzielczości. Pod powiększonym zdjęciem zobaczycie opis wydarzenia oraz informacje o autorze.

[Show as slideshow]

Zapraszam Was do zgłaszania propozycji zdjęć do przyszłotygodniowego zestawienia. Napiszcie też, która z dziś zaprezentowanych fotografii podobała się Wam najbardziej ;)

Zrobiłem, co mogłem, by w niniejszym wpisie zebrać listę 10 moim zdaniem najlepszych skórek, które zostały przetłumaczone na język polski bądź są stworzone przez Polaków. Są to theme’y zupełnie darmowe. Mam nadzieję, że dzięki temu Wasz WordPress nabierze nowych barw!

Kilka uwag na temat zestawienia theme’ów dla systemu WordPress…

Starałem się wybierać theme’y możliwie uniwersalne, które były po polsku i które moglibyście przetestować przed pobraniem. Przygotowując zrzuty ekranu na potrzeby powyższego zestawienia starałem się wiernie oddać proporcje – dzięki łatwo możecie ocenić, która ze skórek jest najszersza.

Spostrzegawczy Czytelnicy na pewno zauważyli, że skórki, które zaliczyłem do 10 najlepszych, pochodzą z dwóch źródeł. Ze znanych mi stron internetowych z polskimi i darmowymi layotami dla WordPressa tylko na tych dwóch znalazłem skórki warte uwagi, które spełniałyby postawione warunki. Możecie jeszcze odwiedzić: webdesign.zgora.pl oraz szabloniki.info, gdzie także znajdziecie kilka ciekawych propozycji skórek z polskim interfejsem.

Zastanawiam się nad przygotowaniem podobnego rankingu dla theme’ów z interfejsem po angielsku (a więc wymagających przetłumaczenia na język polski). W wypadku walka byłaby bardzo zażarta :)

Przed zainstalowaniem darmowej skórki polecam lekturę wpisu autorstwa Tomasza Topy – przestrzega on przed potencjalnymi zagrożeniami związanymi z instalacją krążących po sieci theme’ów.

PS, czyli reklama: Gdyby ktoś z Was chciał zamówić unikalną szatę graficzną, np. na potrzeby bloga korporacyjnego, polecam usługi mojej agencji interaktywnej :)

Być może część z Was doświadcza podobnych problemów – agencje interaktywne i serwisy internetowe oferujące przestrzeń reklamową łączy bowiem jedno: realizują zlecenia związane z marketingiem. Smutna prawda jest taka, że jak przychodzi do cięć, te często zaczyna się od działań reklamowych, bo one zazwyczaj nie przekładają się na zyski tu i teraz.

Nieco lepiej mają się te media, które są solidnie zakorzenione na rynku i uodpornione na chwilowe wahania. Można to osiągnąć na wiele sposobów:

• za sprawą bardzo dużej oglądalności generowanej stosunkowo małym kosztem (np. przy współudziale internautów);
• za pomocą wysokiej jakości treści, którą chętnie kupują internauci (model abonamentowy);
• dzięki atrakcyjnej wartości dodanej, która generuje zyski nawet, gdy sytuacja na rynku jest nieciekawa.

Generalnie wszystko „rozbija się” o atrakcyjny model biznesowy – podstawą jest dążenie do uniezależnienia się od reklamy. Można zająć się sprzedażą lub wręcz dystrybucją produktów, którymi internauci odwiedzający Twoją stronę mogą być zainteresowani. Swoją stabilizację finansową można budować także w oparciu o płatny dostęp do bazy danych, np. firm, trafnych analiz, wyczerpujących artykułów eksperckich… Wreszcie są serwisy, które trudnią się organizacją eventów – a więc ze swoją ofertą wychodzą poza internet.

Warto także zadbać o możliwie duży krąg reklamodawców – choćby małych. Wówczas wzrasta szansa, że brak płynności u części z nich nie odbije się czkawką na finansach Twojego serwisu.

Analizując sytuację finansową PC Centre doszliśmy do wniosku, że wiele treści generuje straty – tzn. koszt ich przygotowania nie zostaje pokryty wpływami, np. z reklam. Dlatego szukamy sposobu, by „z tej pomarańczy wycisnąć więcej soku”. Zastanów się, czy redagowany przez Ciebie serwis w pełni wykorzystuje swój potencjał.

Konkretnych sposobów na radzenie się z trudną sytuacją ekonomiczną jest całe mnóstwo. Oczywiście rozwiązanie powinno być dopasowane do napotkanych problemów, by nie pogorszyć sytuacji.

PS To pierwszy wpis napisany w kawiarni. Pozdrowienia z Warszawy :)

Dziś spróbuję wyprzedzić bieg tej rzeki i zobaczyć, czy tuż za zakrętem nie znajduje się wodospad. A może rzeka znajdzie swoje ujście w morzu?

Jesteśmy w przyszłości… Gdyby przyjętą metaforę odnieść do pojęcia „agav” (od ang. agent avatar) – awataru przyszłości – rzeka znajdywałaby swoje ujście w jeziorze: wirtualnej rzeczywistości, w której „nurkuje” każdy internauta. Agav jest wirtualnym reprezentantem każdego z nas. Jest kimś więcej niż awatarem, ponieważ dysponuje uproszczoną inteligencją – poznaje nas oraz nasze oczekiwania i upodobania, a następnie w tej wirtualnej rzeczywistości odnajduje informacje, miejsca czy osoby.

W świecie rzeczywistym jesteśmy sobą, natomiast w świecie wirtualnym (których może być wiele – podobnie jak wiele różnorodnych zakątków może istnieć w ramach jednego jeziora) nasza osobowość reprezentowana jest przez agava.

W wirtualnej rzeczywistości agavów – do której dostęp możliwy jest oczywiście dzięki internetowi jako meta-medium – w dalszym ciągu bardzo istotną rolę odrywają prosumenci – osoby będące zarazem producentami, jak i konsumentami informacji (jak w nurcie Web 2.0). Jednak ponieważ prace nad sztuczną inteligencją są dość zaawansowane, treść generowana jest także przez maszyny. Jednak o ile treść tworzona przez internautów (prosumentów) jest wyższej jakości, o tyle maszyny wyprzedzają nas w kwestii jej oceny i filtrowania tego, co wartościowe.

Wróćmy do teraźniejszości :) Powstanie agavów jest czysto hipotetyczne. Żeby idea naszych reprezentantów w wirtualnym świecie się urzeczywistniła, musi nastąpić daleko posunięta integracja usług. Jestem niemal pewien, że główni gracze: Google, Facebook, Microsoft, Yahoo oraz Amazon (a może jeszcze ktoś?) zrobią wszystko, by ich pozycja na rynku była silna. Będą realizowały ten cel zarówno uruchamiając nowe usługi, jak i przejmując już istniejące mniejsze przedsiębiorstwa. Ten trend z pewnością będzie sprzyjał integracji…

Jednak z drugiej strony ludzie są coraz bardziej świadomi potrzeby ochrony prywatności. Co więcej, coraz bardziej skłaniają się ku życiu blisko natury – części z nas już teraz rzeczywistość wirtualna się przejadła. Czy okaże się, że po zerwaniu z nią zauważymy u siebie objawy odstawienne? Wszystko zależy od stopnia uzależnienia…