Mówi się, że stosowany język dostosowujemy do kompetencji komunikacyjnych odbiory. Jest w tym wiele prawdy. A co dla nas, dziennikarzy, ważniejsze – ta zasada obowiązuje także w mediach.

Słuchaczom moich szkoleń proponuję, by przygotowując tekst stworzyli sobie coś w rodzaju wyimaginowanego przyjaciela, któremu koniecznie należy nadać imię i przypisać mu cechy statystycznego odbiorcy. (Wiem, że to dość trudne, bo bywa tak, że z analizy profilu czytelnika wynika, że niektóre cechy odwiedzających nas internautów są z sobą sprzeczne. Pamiętajcie jednak, że tworzycie modelowego czytelnika, zatem możecie zastosować pewne uproszczenie.)

Pisząc tekst (a nawet zastanawiając się nad podjęciem tematu – ale to nie jest przedmiotem niniejszego wpisu) zaadresujcie go do tego konkretnego Mietka, Zosi, Staszka czy Kasi. Dzięki temu Wasze teksty lepiej spełnią oczekiwania konkretnych odbiorców.

Przyjmijmy, że piszemy tekst o targach samochodowych w Genewie. Zwróćcie uwagę, że oczekiwania czytelników portalu motoryzacyjnego będą inne niż internautów odwiedzających:

• portal ogólnotematyczny (dziennikarz powinien zasygnalizować najważniejsze kwestie, chcąc zainteresować szerokie grono odbiorców);
• portal kobiecy (tekst może traktować np. o małolitrażowych samochodach, adresowanych przede wszystkim do kobiet);
• serwis sportowy (mowa będzie o samochodach, które przygotowano z myślą o wyścigach i/lub o rajdowcach, którzy swoją obecnością uświetnili targi);
• stronę na temat nowych gadżetów (redaktor może napisać o nowinkach technologicznych zastosowanych w samochodach);
• itd.

Zatem w zależności od tego, do kogo kierujecie swój przekaz, albo możecie zająć się tematem bardzo szczegółowo, albo ogólnie (sygnalizując jedynie najważniejsze kwestie), albo zawęzić go jednego ściśle określonego aspektu.

Czy zatem dziennikarz, który nie pracuje w serwisie motoryzacyjnym, nie musi wiedzieć wszystkiego o podanych w przykładzie targach motoryzacyjnych? Dziennikarz powinien wiedzieć możliwie najwięcej – jak inaczej dokona świadomej selekcji informacji, a tym samym przedstawi to, co naprawdę jest najważniejsze/najbardziej interesujące? (Pomijając fakt, że zdaniem niektórych wszystko wie Bóg, a dziennikarz motoryzacyjny co najwyżej dużo… :))

Dziennikarz powinien zgłębić temat możliwie najbardziej i z zebranych informacji wybrać te, które dla jego czytelników są najistotniejsze. Pamiętajcie przy tym o zasadzie odwróconej piramidy. I nie bójcie się skracać Waszych tekstów! Przypominam, co mówią badania: internauci z tekstu krótszego są w stanie wyciągnąć więcej informacji niż z tekstu zawierającego więcej danych, ale proporcjonalnie dłuższego.

Powodzenia! :)

PS Jeśli macie propozycje tematów, które powinienem poruszyć na blogu, piszcie śmiało :)

W niniejszym wpisie udowodnię Wam, że w wielu wypadkach krócej znaczy lepiej i że nawet w XXI wieku sprawdza się reguła Norwida, iż „redakcja jest redukcją”.

Strona internetowa jest elastyczna, ale…

Według amerykańskich badań jedynie 16% internautów czyta treść słowo po słowie, a na przeczytanie 100 słów poświęcają oni 4,5 sekundy (to nie żart…). Czytanie tekstu na stronie internetowej przypomina bardziej jego skanowanie niż lekturę wciągającej książki. To wynik dwóch nakładających się na siebie zjawisk:

• Chcemy zdobyć jak najwięcej informacji w jak najkrótszym czasie, ponieważ jesteśmy nimi bombardowani, a nie chcemy przeoczyć tego, co może okazać się dla nas ważne.
• Percepcja tekstu znajdującego się na monitorze jest o około ¼ gorsza niż tekstu wydrukowanego; nasz wzrok bardziej się męczy.
• Żadne z tych zjawisk zapewne Was nie zaskoczyło, a mimo to redagując tekst, zapominamy o nich… Wolimy nie pamiętać o ograniczeniach występujących w innych mediach (ograniczona powierzchnia gazety/czasopisma, skończony czas antenowy w radiu i telewizji), bo paradoksalnie selekcja informacji i zwięzłe ich przedstawianie jest sztuką…

Niektóre tematy są jednak wyjątkowo rozległe i nie sposób przedstawić ich w krótkim tekście. Ba, czasem specyfika serwisu sprawia, że publikowane na jego stronach artykuły są specjalistyczne i adresowane do stosunkowo wąskiego grona odbiorców. Również wtedy można jednak zastosować kilka technik, które sprawią, że lektura długiego tekstu nie będzie uciążliwa.

News powinien być jako spódniczka mini założona przez piękną kobietę. Wystarczająco długi, by „zakryć temat” i odpowiednio krótki, by zainteresować.
Autor anonimowy, zapewne bał się gniewu pań ;)

Optymalna długość poszczególnych elementów tekstu

Na podstawie różnych badań opracowano normy dotyczące optymalnej długości poszczególnych elementów tekstu publikowanego w internecie:

• Tytuł nie powinien liczyć więcej niż 10 słów. Może składać się z jednego lub dwóch krótkich zdań lub równoważników zdań. (Przeczytaj wpisy na temat redagowania tytułów: 1, 2.)
• Zdanie powinno liczyć do 20 słów, a jego konstrukcja powinna być stosunkowo prosta.
• Akapit powinien liczyć od 40 to 70 słów, ale nie więcej niż 4-5 zdań. W przypadku tekstów publikowanych w internecie niebywale ważne jest to, by akapit zawierał jedną myśl. (Przeczytaj wpis na temat rodzajów lidów.)

Przedstawione normy nie stanowią sztywnych ram. Nie wyobrażam sobie sytuacji, gdy dziennikarz liczy słowa w każdym zdaniu, żeby za wszelką cenę spełnić przedstawione wymogi. Najważniejsza jest komunikatywność!
Jak długie teksty uczynić łatwiejszymi w odbiorze?

Długie teksty warto podzielić na mniejsze fragmenty – dużego hamburgera lepiej przecież lepiej podzielić na kęsy, niż połknąć w całości :) Poszczególna część tekstu, składająca się z 3-4 akapitów, powinna rozpoczynać się od śródtytułu, by internauta wiedział, o czym będzie poniżej.

Ponadto długie teksty warto podzielić na strony. By czytelnik z lektury wyniósł jak najwięcej, ilość tekstu na poszczególnych podstronach nie powinna być zbyt duża. Optymalna długość wynosi 6-10 akapitów.

Po zastosowaniu podziału tekstu na strony pojawiają się pod nim podlinkowane liczby, reprezentujące poszczególne części. Taki podział nie wszystkich jednak satysfakcjonuje – nie wiadomo bowiem, co kryje się za numerami. Dlatego jako dodatkową formę nawigacji w tekście można wykorzystać spis treści, jak to robimy na PC Centre. Śródtytuły mogą być wówczas wykorzystywane do jego generowania.

By czytelnik zapamiętał jak najwięcej…

Stosowanie się do zasad dotyczących optymalnej długości tekstu to tylko jedna z metod, zwiększających szanse na zapamiętanie wszystkich zamieszczonych tam informacji. Więcej przedstawię w kolejnych wpisach, dlatego zachęcam do częstych odwiedzin i do polubienia strony fanowskiej na Facebooku, gdzie publikowane są powiadomienia o tekstach publikowanych na blogu!

Jestem także otwarty na Wasze sugestie i uwagi dotyczące poprawienia percepcji tekstu publikowanego w internecie. Przesyłajcie także propozycje kolejnych poradników.

Problem w tym, że dziennikarstwo rządzi się innymi prawami, a pierwszym krokiem ku temu, by stać się dobrym pismakiem powinno być zerwanie ze strukturą rozprawki. Zwłaszcza w tekstach informacyjnych.

Publikacja o charakterze informacyjnym powinna być przygotowana zgodnie z zasadą odwróconej piramidy, o której pisałem jakiś czas temu. Jeśli porównać informację (jako gatunek dziennikarski) z rozprawką, ta pierwsza powinna składać się wyłącznie z rozwinięcia, w którym zaczynamy od spraw najważniejszych, stopniowo przechodząc ku mniej istotnym. Zauważcie, że taki układ wyklucza stosowanie podsumowania – można powiedzieć, że rolę podsumowania pełni akapit wprowadzający (lid – przeczytaj o rodzajach lidów).

Dobry tekst informacyjny powinien być tak napisany, by po usunięciu ostatnich akapitów nie tracił sensu. Ponieważ najważniejsze kwestie zostały poruszone w lidzie oraz w kolejnych akapitach, także wartość informacyjna tekstu nie ulegnie drastycznemu obniżeniu. (W prasie ten zabieg jest często praktykowany – lepiej bowiem przygotować tekst nieco za długi i usunąć ostatni akapit, niż dopisywać coś na siłę w momencie, gdy gazeta jest przygotowywana do druku i okazuje się, że została pusta przestrzeń.)

Podsumowując, informacja nie powinna zawierać (klasycznego, charakterystycznego dla rozprawki) wstępu i podsumowania. Fakty zawarte w tekście powinny być ułożone od najważniejszych do najmniej istotnych – zgodnie z zasadą odwróconej piramidy. Powodzenia!

Zauważyliście, że ten wpis na wstęp i zakończenie? :) Ale to poradnik, a nie tekst informacyjny. Postaram się w wolnej chwili przygotować jakiegoś newsa, żebyście zobaczyli różnicę. (Zainteresowanych przykładami zapraszam także do lektury polskich lub zagranicznych dzienników opiniotwórczych – w nich niemal każda informacja przygotowana jest zgodnie z przedstawionymi tu zasadami.)

Korzystamy z wyszukiwarek internetowych wtedy, gdy poszukujemy informacji na konkretny temat, nurtujący nas w danej chwili. Ciężko o bardziej zaangażowanego czytelnika niż tego, który poszukuje rozwiązania jakiegoś problemu. Ta chwila zetknięcia internauty z serwisem znalezionym poprzez wyszukiwarkę to duża szansa dla obu stron – użytkownik internetu może znaleźć poszukiwaną odpowiedź, wydawca z kolei – co jest niestety rzadsze z uwagi na tendencję do „skanowania” internetu przez jego użytkowników – stałego czytelnika.

Warto zadać sobie trud i podjąć kilka kroków, by pozyskiwać więcej czytelników, w przypadku których źródłem odwiedzin będzie wyszukiwarka internetowa. W niniejszym wpisie skupię się na zasadach związanych z redakcją treści. Jednak to nie wszystko – należy także poruszyć tematy związane z optymalizacją strony www pod kątem wyszukiwarek (jej struktury i kodu), czym zajmę się w osobnym wpisie.

Jak działają wyszukiwarki?

By odnieść sukces w biznesie (a nawet w małżeństwie :)), trzeba poznać swojego partnera. Nie inaczej jest w przypadku wyszukiwarek – znajomość zasad ich działania umożliwia znacznie lepsze wykorzystanie drzemiącego w nich potencjału, a w efekcie – pozwala przyciągnąć więcej czytelników.

Treść to pępek internetowego świata, wokół którego kręcą się wszyscy internauci. Wyszukiwarki przemierzają zasoby internetu skanując wszystko, do czego są w stanie dotrzeć. W specjalnych bazach danych zapisują różnego rodzaju treści, o ile oczywiście ich autorzy wyrazili na to zgodę (w jednym z kolejnych wpisów związanych z tym zagadnieniem opiszę, jak wyszukiwarkom zablokować dostęp do danych). Informacje, które roboty wyszukiwarek znajdują na stronach www, można uznać za pożywienie, które trafia do układu pokarmowego (na serwery wyszukiwarki), tam jest poddawane błyskawicznemu trawieniu (czemuś w rodzaju ekstrakcji informacji) i następnie – to, co najlepsze – wydalane jest w postaci danych udostępnianych na stronie internetowej wyszukiwarki.

Słowa kluczowe kluczem do sławy?

Z punktu widzenia autora strony najistotniejszy jest moment analizy treści (trawienia) – w dużej mierze od tego, ile „wartości odżywczych” znajduje się w dostarczonym pożywieniu, zależy to, jak wysoko znajdziemy się w wynikach wyszukiwaniach. Wartościami odżywczymi są… słowa kluczowe, a więc frazy związane z podjętym zagadnieniem. W ten sposób dochodzimy do następującego wniosku: tekst zoptymalizowany pod kątem wyszukiwarek to taki, który zawiera odpowiednio dobrane słowa kluczowe.

Przykłady słów kluczowych:

Słowa kluczowe dla testu karty graficznej AMD/ATI Radeon HD 5770: Radeon HD 5770 test, Radeon HD 5770 recenzja, Radeon HD 5770 wyniki testów, test Radeona 5770, recenzja Radeona 5770, wyniki testów Radeona HD 5770, Asus Radeon HD 5770, Radeon HD 5770 3DMark, Radeon HD 5770, HD 5770 porównanie, HD 5770 ranking…

Słowa kluczowe dla informacji na temat możliwości wydostania się Polaków z Libii, w związku z trwającą tam wojną domową: ewakuacja Polaków z Libii, jak wyjechać z Libii, Libia ewakuacja Polaków, Libia organizacja wyjazdów, Libia sytuacja Polaków, Libia sytuacja na lotniskach, wojna domowa w Libii, informacje o wojnie domowej w Libii, zamieszki w Libii, wojna w Libii…

Słowa kluczowe dla poradnika o tematyce SEO: optymalizacja treści pod katem wyszukiwarek, pisanie tekstów SEO, testy SEO, Search Engine Optimization, jak pisać teksty dla wyszukiwarek, jak pisać teksty SEO, jak opracowywać treści dla Google…

Jednak żebyśmy się dobrze rozumieli… Nie chodzi mi o to, by powyższe słowa kluczowe stosować w sposób bezpośredni – w takiej postaci mogą one wystąpić co najwyżej w znaczniku META keywords, niewidocznym dla zwykłych internautów. (Znaczniki META stosowane są do opisu zawartości, umieszczane są sekcji HEAD w kodzie strony.) Należy pamiętać, że teksty przygotowujemy z myślą o ludziach, a nie robotach – stosowane w nich frazy kluczowe powinny być odpowiednio odmienione; powinny pasować do kontekstu, a więc mogą być rozdzielone innymi słowami.

Treść danej podstrony nie może być przesycona słowami kluczowymi, ponieważ robot wyszukiwarki może uznać to za spam i obniżyć punktację danej podstrony. Jest wiele hipotez związanych z tym, z jaką częstotliwością mogą występować słowa kluczowe. Nie przytoczę żadnej, bo nie ma to większego sensu – należy po prostu stosować umiar i pamiętać, do kogo tak naprawdę kierujemy tekst.

Warto także analizować trendy związane ze słowami kluczowymi. W internecie jest wiele narzędzi, które badają popularność fraz stosowanych w wyszukiwarkach. Ja korzystam z Google Keyword Tool.

Linki, czyli głosy na Twoją stronę

Autorzy wyszukiwarki Google wychodzą z założenia, że jeżeli treść jest wartościowa, to inni chętnie będą do niej linkowali. Innymi słowy, im więcej stron internetowych „odda głos” na Twoją witrynę poprzez zamieszczenie odnośnika do niej, tym większa szansa, że Twoja strona znajdzie się wysoko wśród wyników wyszukiwania. Nie bez znaczenia jest jednak ranga stron, które zawierają odnośniki – określa ją współczynnik Page Rank (który stopniowo traci na znaczeniu, ale to temat na osobny wpis).

Kiedyś to linki miały decydujący wpływ na wysokość pozycji – dziś szala się przechyliła i znacznie większą rolę odgrywa treść, zwłaszcza unikalna oraz o wysokim poziomie merytorycznym. (Poczytajcie o najnowszych zmianach w algorytmie Google.) Niemniej jednak warto zadbać o to, by nasza treść była na tyle atrakcyjna, by internauci zechcieli się dzielić linkami do niej, na przykład na forach internetowych.

Małżeństwo idealne – link i słowo kluczowe

Najlepiej, gdy link w tzw. anchorze zawiera słowo kluczowe. Anchor to nic innego, jak tekst, który jest podlinkowany. Zawarty jest między znacznikami a , np. <a href="http://eredaktor.pl">dziennikarstwo internetowe</a>. W ten sposób link „oddaje głos” na daną stronę internetową, związaną z danym słowem kluczowym. To tak, jak w wyborach do parlamentu – oddajemy głos na listę wyborczą poprzez wskazanie kandydata znajdującego się na niej :) Kandydatem w tym wypadku jest słowo kluczowe, listą zaś – strona internetowa, do której prowadzi link.

Publikując tekst na stronie internetowej pamiętajcie, by podlinkować występujące w nim słowa kluczowe do tekstów o powiązanej tematyce. W ten sposób powstawać będzie sieć wewnętrznych odnośników, z których chętnie skorzystają także osoby odwiedzające Wasze witryny.

Wskazówka: Przemierzając internet zwróćcie uwagę na tzw. linki pozycjonujące – są to po prostu podlinkowane słowa kluczowe umieszczane zazwyczaj w stopce. Możecie poprosić innych blogerów, by wymienili się z Wami takimi linkami.

Obrazy – nie tylko miłe dla oczu

Dobry tekst SEO, napisany pod kątem wyszukiwarek internetowych, powinien zawierać grafiki. Do każdego obrazka można (a wręcz należy) dopisać tzw. tekst alternatywny, który wyświetlany jest w tekstowych przeglądarkach internetowych lub wtedy, gdy występują problemy z załadowaniem pliku graficznego. Są także cenne dla osób niewidzących – specjalne programy odczytują bowiem tekst zawarty w tym atrybucie. Jedno jest pewne – atrybut alt to świetne miejsce na zamieszczenie słowa kluczowego! Skorzystają także na tym Wasi czytelnicy, bowiem grafika znacznie umila czytanie (co z resztą potwierdzają wyniki moich badań).

Czy to oznacza, że cudzysłów jest całkowicie niedopuszczalny? Nie. Wciąż przydaje się, gdy chcemy przytoczyć fragment jakiegoś dokumentu czy definicję zamieszczoną na Wikipedii. Tymczasem gdy informację chcemy wzbogacić o czyjąś wypowiedź, stosujemy się do szablonu:

– Pierwsze zdanie wypowiedzi. Drugie zdanie wypowiedzi – powiedział poseł Xyz z Partii Piwotalnej.

Cytat rozpoczynamy od półpauzy (ew. dywizu, czyli krótkiego myślnika). Ostatniego zdania wypowiedzi nie kończymy kropką – stawiamy natomiast myślnik, po którym zamieszczamy informacje o autorze wypowiedzi. Cały blok kończymy kropką.

Informacja o autorze wypowiedzi może być zamieszczona także między dwoma jej członami:

– Pierwsze zdanie wypowiedzi – powiedział poseł Xyz z Partii Piwotalnej. – Drugie zdanie wypowiedzi.

Cytat zazwyczaj powinien znajdować się w osobnym akapicie. Spójrzcie jednak na jeszcze jeden przykład:

Poseł Xyz z Partii Piwotalnej powiedział: – Pierwsze zdanie. Drugie zdanie – powiedzmy, że trochę dłuższe.

Jeżeli chcemy zacząć od poinformowania czytelnika o autorze słów, które następnie przytaczamy, nie rozpoczynamy nowego akapitu tuż przed dywizem otwierającym wypowiedź.

Osoby zajmujące się teorię gatunków dziennikarskich wymieniają następujące rodzaje lidów:

• streszczający – najpopularniejszy, opisujący istotę wydarzenia, najbardziej zgodny ze wspomnianą zasadą odwróconej piramidy;
• jednoaspektowy/pojedynczy – skupia się na jednym elemencie danego wydarzenia;
• cytatowy – jego podstawą jest czyjaś wypowiedź;
• opóźniony/retrospekcyjny – przedstawia następstwa jakiegoś wydarzenia;
• dramatyczny – zachęca do dalszej lektury poprzez wprowadzenie napięcia, w tym utożsamienie się z bohaterem tekstu;
• pytający – w postaci niedługiego pytania;
• hasłowy – zawierający kilkuwyrazowy zwrot;
• w postaci anegdoty.

Przeglądając strony z wiadomościami najczęściej spotykamy się z lidem streszczającym. Nic dziwnego – jest on bardzo dobrze odbierany przez czytelników, gdyż pozwala szybko zorientować się w temacie; to z kolei jest szczególnie ważne w przypadku mediów internetowych…

W odniesieniu do prasy (w pewnym stopniu można odnieść to także do serwisów z wiadomościami) mówi się, że czytelnik po lekturze samych tytułów (w tym nadtytułów i podtytułów) oraz lidów powinien mieć ogólne pojęcie o wydarzeniach przedstawionych na łamach danego numeru.

Dziennikarze internetowi chętnie sięgają także po lid cytujący. To także nie jest zaskakujące, bo wypowiedzi naszych polityków są same w sobie zachętą do dalszej lektury :)

Warto zauważyć, że konstrukcja serwisów internetowych nierzadko narzuca stosowanie lidów kilkuzdaniowych. Bardzo krótkie fragmenty tekstu, które w przypadku prasy w pewnych warunkach można by uznać za lid, w internecie pełnią funkcję podtytułu. A o tym, jak ostatecznie można zakwalifikować dany fragment tekstu – jako lid czy jako podtytuł – decyduje następujący po nim tekst.

W internecie – podobnie z resztą jak w prasie – lid zazwyczaj jest wytłuszczony. Wielkość czcionki jest taka sama, jak w przypadku rozwinięcia danej informacji.

Czas na przykłady :) Zgodnie z tym, co pisałem, ze znalezieniem lidu streszczającego nie miałem żadnego problemu:

Warszawiak musi pracować na mieszkanie siedem lat. To krócej niż nowojorczyk czy londyńczyk, ale i tak bardzo długo. Są miasta na świecie, gdzie na mieszkanie wystarczy trzyletnia pensja – wynika z raportu, który dla „Gazety” przygotowała firma doradcza Reas.

Wyborcza.biz

Osoby, dzięki którym policja złapała złodziei tablicy z bramy byłego obozu Auschwitz, nie otrzymały obiecanej nagrody. Miały dostać 115 tysięcy złotych, ale minister kultury potrzebuje ich danych, by wystawić rachunek. Tymczasem informatorzy chcą zostać anonimowi. Jest problem.

Dziennik.pl

Poniżej przykład lidu cytującego:

- To był drobiazg, żadna wiadomość i żaden fakt, na którym da się zbudować jakąś konstrukcję polityczną – tak wyrzucenie, a potem przywrócenie do komisji hazardowej posłów PiS Beaty Kempy i Zbigniewa Wassermanna komentuje Stefan Niesiołowski. I dodaje: – PiS-owskie Ardeny już się skończyły. A o los Platformy nie ma potrzeby się martwić.

TVN24.pl

Lid jednoaspektowy (uwaga, drogie Panie!):

To dobra wiadomość dla kobiet: nadmiar kilogramów w okolicach pupy i ud chroni przed chorobami

Rzeczpospolita.pl

Przykład lidu pytającego:

Co robi prawdziwy mężczyzna w tabloidzie? Opowiada o swoim wyglądzie i farbach do włosów…

Pudelek.pl (wszedłem tam w poszukiwaniu bardziej egzotycznych lidów :))

W dalszym ciągu będę szukał przykładów innych lidów i uzupełniał powyższą listę. Jeżeli Wam uda się trafić na jakiś warty publikacji fragment, nie wahajcie się go przesłać lub umieścić w komentarzu!
Z góry dzięki!

Redakcja wywiadu nie polega na bezmyślnym przepisaniu pytań i odpowiedzi. Kolejność pytań można zmieniać, jednak tak, by wywiad wciąż stanowił spójną całość. Należy także usunąć wszelkie błędy językowe i stylistyczne. Pamiętajcie – naszym celem jest przedstawienie treści rozmowy, a ona kryje się ZA słowami.

O ile rozmowę z indagowanym rozpoczynamy od pytań łatwiejszych, wersja pisana powinna rozpoczynać się od pytania kontrowersyjnego, zaskakującego, takiego, które zaciekawi odbiorcę i zachęci do dalszej lektury. Musicie uświadomić sobie pewną sprawę – pierwsze pytanie pełni w wywiadzie taką funkcję, jak lid w newsie. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby został dołączony do niego jednozdaniowy wstęp.

Przed opublikowaniem wywiadu, warto przesłać go do autoryzacji. Zgodnie z prawem indagowany może mieć zastrzeżenia tylko do swoich wypowiedzi, jednak gdy jakieś obiekcje wzbudzi sformułowanie pytania (np. gdy odbiega ono – zdaniem rozmówcy – od tego, o co pierwotnie pytano), także warto wziąć te sugestie pod uwagę. (Dla jasności: autoryzacja nie jest wymagana, o ile rozmówca wyraźnie o nią nie poprosi.)

Wywiad można wzbogacić zdjęciami wykonanymi w trakcie jego przeprowadzania (jeżeli mieliśmy okazję rozmawiać w „cztery oczy” i towarzyszył nam fotoreporeter, wykonane przez niego zdjęcia mogą wiernie oddać emocje towarzyszące rozmowie). Warto też skorzystać z multimediów – na stronie www można zamieścić fragmenty rozmowy w formacie MP3 (przypominam, że Skypie jest możliwość nagrywania rozmów; także w innych komunikatorach głosowych nie powinno zabraknąć tej funkcji), a nawet nagranie wideo.

Do opracowanego tekstu można dołączyć krótką notkę z biografią indagowanego oraz listą jego dotychczasowych osiągnięć.

To tyle. Myślę, że w całym cyklu wpisów dotyczących wywiadu przekazałem Wam najważniejsze informacje. Jeżeli będziecie mieli jakieś pytania, sugestie lub zastrzeżenia, zostawcie komentarz.

Powodzenia w doskonaleniu dziennikarskiego warsztatu!

Bez względu na to, czy naszym indagowanym jest jakiś celebryta, czy ekspert, sporo wysiłku należy włożyć w dobre przygotowanie do wywiadu. Zebranie informacji na temat, który planujemy poszyć, pozwoli opracować interesujący plan wywiadu i sprawi, że rozmowa będzie konkretna. Jeżeli jakiś wywiad jest dla nas szczególnie ważny, dodatkowym źródłem informacji mogą być osoby z otoczenia naszego rozmówcy (przyjaciele, współpracownicy, krytycy).

Po zebraniu informacji należy naszkicować plan wywiadu. Gdy wywiad przeprowadzany jest np. za pośrednictwem Skype’a, nie powinien być on zbiorem konkretnych pytań – raczej luźną listą informacji, które planujemy uzyskać.

Pamiętaj o temacie wywiadu, ale nie trzymaj się kurczowo opracowanego wcześniej schematu pytań. Słuchaj swojego rozmówcy i „dostrajaj” pytania do konkretnych odpowiedzi. Wywiad ma być wewnętrznie spójny, logiczny, pytania powinny wynikać z poprzedzających je odpowiedzi, nawiązujący do słów osoby udzielającej wypowiedzi. Pamiętaj, że prowadzisz ROZMOWĘ, a ona wymaga aktywności oby stron – radzi Michał Kaczmarczyk.

Zadając pytania (rozmawiając z indagowanym) używaj normalnego słownictwa, nie popadaj w przesadę – dobrze, że poznałeś temat, jednak bohaterem wywiadu jest Twój rozmówca, a nie Ty. Bądź uprzejmy – jak twierdzi wielu znanych dziennikarzy, nawet najtrudniejsze i najbardziej kontrowersyjne pytania można zadać w elegancki sposób, a to zwiększa szanse na uzyskanie odpowiedzi.

Inaczej sprawa wygląda, gdy wywiad przeprowadzamy za pośrednictwem poczty elektronicznej. Tu konkretne pytania są podstawą, jednak nic nie stoi na przeszkodzie, aby w kolejnych wiadomości dopytywać o pewne sprawy: pominięte przez rozmówcę bądź wypływające z jego wypowiedzi.

Bez względu na kanał komunikacji, niech Twoje pytania będą (za Jackiem Żakowskim):

• trafne, dotyczące tego, co istotne;
• jednoznaczne, nie pozostawiające rozmówcy pola manewru, udzielenia wymijającej odpowiedzi;
• ciekawe, zachęcające do rozmowy;
• pojedyncze;
• otwarte, nie sugerujące odpowiedzi.

Gdy już zakończysz wywiad, uzyskane odpowiedzi będziesz musiał zredagować. O tym, jak się za to zabrać, napiszę w kolejnym poście, kończącym cykl dotyczący wywiadu.

Rozmówcę dobieramy w zależności od tego, co chcemy zaprezentować naszym czytelnikom, oraz od rodzaju medium, w którym rezultat naszej pracy zostanie zaprezentowany.

Jeżeli do informacji na temat trwającej budowy kanalizacji chcesz dołączyć krótki wywiad z jednym mieszkańców, nie musi być on ekspertem w tej dziedzinie. Ważne, by mieszkał w okolicy trwających robót i miał do powiedzenia kilka zdań na temat tego, jak trwające prace wpływają na jego życie i jakich efektów oczekuje. Tego typu mini-wywiady mogą być chętnie wykorzystywane przez dziennikarzy obywatelskich i redaktorów mediów lokalnych. Znalezienie rozmówcy nie stanowi problemu, trudniejsze jest jednak przekonanie go do rozmowy – można wszak założyć, że mieszkaniec ulicy, na której budowana jest kanalizacji nie często występuje w mediach, a to czasem rodzi strach w naszych potencjalnych rozmówcach. Sam tego doświadczyłem, gdy zbierałem opinie mieszkańców mojego osiedla do jednego z artykułów. Ważne jest tu nawiązanie jakiejś pozytywnej więzi i zrozumienie dla ewentualnej odmowy.

Nieco więcej zaangażowania wymaga przeprowadzenie wywiadu z kimś znanym (wywiady prezentujące osobowość, poglądy i dokonania) lub ekspertem w jakiejś dziedzinie (wywiady informacyjne). Są one zazwyczaj dłuższe, a kontakt z rozmówcą może być utrudniony. Wyjątkowo pomocne jest tu nasze doświadczenie dziennikarskie i prestiż medium, na rzecz którego pracujemy.

Michał Kaczmarczyk w książce „Gatunki prasowe w praktyce” proponuje sześć kryteriów dobierania rozmówcy:

• kryterium kompetencji
• kryterium funkcji lub stanowiska
• kryterium autorytetu
• kryterium osobowości
• kryterium popularności
• kryterium niezwykłości

Powyższe kryteria można zastosować zarówno do wywiadu informacyjnego, jak i – nazwijmy go – poglądowego. W pierwszym wypadku najpierw ustalamy temat rozmowy (zazwyczaj punktem odniesienia są jakieś aktualne wydarzenia), a dopiero potem dobieramy odpowiedniego rozmówcę. Gdy chcemy napisać o metodach przeciwdziałania świńskiej grypie, wywiad możemy przeprowadzić z wirusologiem. Natomiast w przypadku realizacji wywiadu prezentującego czyjeś przekonania temat rozmowy dobieramy do rozmówcy. Możemy np. zapytać Kazimierę Szczukę o to, dlaczego jej poglądy są tak wyraziste i czy zamierza urzeczywistniać swoje pomysły poprzez pracę w sejmie.

Już wkrótce kolejne wpisy na temat wywiadu. Zapraszam do subskrybowania mojego bloga i kolejnych odwiedzin :)

Ktoś zauważy, że internet to nie jedyna forma komunikacji, którą można wykorzystać w celu przeprowadzenia wywiadu z kimś z drugiego końca globu. Racja – od dawna istnieją przecież telefony, a na upartego można posłużyć się także tradycyjną pocztą. Jednak na podstawie moich obserwacji mogę powiedzieć, że spośród niebezpośrednich form komunikacji to internet jest najchętniej wykorzystywany przez dziennikarzy do przeprowadzania wywiadów (a nie tylko zdobywania wypowiedzi pozwalających m.in. na przedstawienie podjętego tematu z różnych punktów widzenia).

Inny Czytelnik z kolei powie, że wywiad przeprowadzony za pośrednictwem internetu nie zasługuje na to miano… Z tym też się nie zgodzę, ponieważ ta forma komunikacji daje obecnie niesamowite możliwości – wideokonferencja przeprowadzona na przykład przy pomocy Skype’a może być tak samo naturalną, swobodną i płynną wymianą pytań i odpowiedzi, jak rozmowa w cztery oczy. A nawet jeśli ktoś posłuży się pocztą elektroniczną, sam wywiad wcale nie musi stracić na wartości. Ta forma porozumienia się pozwala na przemyślenie odpowiedzi; może być – według mnie – wykorzystana, gdy pytania kierujemy do eksperta w danej dziedzinie. Jedyną istotną wadą jest niemożność zadania dodatkowych pytań, pogłębiających podjęty wątek, tuż po uzyskaniu odpowiedzi – jednak nikt nie powiedział, że wywiad nie może być efektem długiej wymiany e-korespondencji.

Bez względu na to, jaką formę komunikacji wybierzemy i w jakim medium opublikujemy wywiad – efekt naszej dziennikarskiej pracy – reguły związane z warsztatem się nie zmieniają. W dalszym ciągu musimy wybrać odpowiedniego rozmówcę, który na dany temat może wypowiedzieć się rzeczowo, lub który jest znany/ciekawy i sama jego osobowość, poglądy lub dokonania mogą być inspiracją do przeprowadzenia rozmowy. Wiele wysiłku musimy włożyć w przygotowanie do wywiadu, w tym w opracowanie listy wątków, które chcielibyśmy poruszyć. Przygotowując wywiad na potrzeby internetu równie duże znaczenie ma nasze doświadczenie dziennikarskie – umiejętność przeprowadzenia rozmowy i zdobycia informacji, jakich potrzebujemy. Wreszcie ważne jest odpowiednie zredagowanie/montaż wywiadu – a może nawet jeszcze ważniejsze, z uwagi na specyfikę medium i wymagania internautów.

Internet daje duże możliwości nie tylko w kwestii przeprowadzania wywiadu, ale także jego publikacji – można śmiało powiedzieć, że łączy on możliwości wszystkich mediów tradycyjnych. Wywiad może być tekstowym zapisem rozmowy, może być opublikowany jako nagranie audio czy wrzucony na stronę internetową w postaci klipu filmowego.

Czy wywiad internetowy jest mniej dziennikarski niż na przykład prasowy? Nie! Internet otwiera zupełnie nowe możliwości – jeżeli będziemy z nich umiejętnie korzystać, nic nie stoi na przeszkodzie, abyśmy stworzyli wywiad na miarę tych najsłynniejszych!

Tym nieco przydługim słowem wstępu chciałem Was zachęcić do sięgania po tę formę dziennikarskiej ekspresji. Aby ułatwić Wam nieco pierwsze kroki w tym gatunku, w kolejnych postach opublikuję kilka wskazówek dotyczących przygotowywania, przeprowadzania i redagowania wywiadu. Zapraszam :)