Redakcja wywiadu nie polega na bezmyślnym przepisaniu pytań i odpowiedzi. Kolejność pytań można zmieniać, jednak tak, by wywiad wciąż stanowił spójną całość. Należy także usunąć wszelkie błędy językowe i stylistyczne. Pamiętajcie – naszym celem jest przedstawienie treści rozmowy, a ona kryje się ZA słowami.

O ile rozmowę z indagowanym rozpoczynamy od pytań łatwiejszych, wersja pisana powinna rozpoczynać się od pytania kontrowersyjnego, zaskakującego, takiego, które zaciekawi odbiorcę i zachęci do dalszej lektury. Musicie uświadomić sobie pewną sprawę – pierwsze pytanie pełni w wywiadzie taką funkcję, jak lid w newsie. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby został dołączony do niego jednozdaniowy wstęp.

Przed opublikowaniem wywiadu, warto przesłać go do autoryzacji. Zgodnie z prawem indagowany może mieć zastrzeżenia tylko do swoich wypowiedzi, jednak gdy jakieś obiekcje wzbudzi sformułowanie pytania (np. gdy odbiega ono – zdaniem rozmówcy – od tego, o co pierwotnie pytano), także warto wziąć te sugestie pod uwagę. (Dla jasności: autoryzacja nie jest wymagana, o ile rozmówca wyraźnie o nią nie poprosi.)

Wywiad można wzbogacić zdjęciami wykonanymi w trakcie jego przeprowadzania (jeżeli mieliśmy okazję rozmawiać w “cztery oczy” i towarzyszył nam fotoreporeter, wykonane przez niego zdjęcia mogą wiernie oddać emocje towarzyszące rozmowie). Warto też skorzystać z multimediów – na stronie www można zamieścić fragmenty rozmowy w formacie MP3 (przypominam, że Skypie jest możliwość nagrywania rozmów; także w innych komunikatorach głosowych nie powinno zabraknąć tej funkcji), a nawet nagranie wideo.

Do opracowanego tekstu można dołączyć krótką notkę z biografią indagowanego oraz listą jego dotychczasowych osiągnięć.

To tyle. Myślę, że w całym cyklu wpisów dotyczących wywiadu przekazałem Wam najważniejsze informacje. Jeżeli będziecie mieli jakieś pytania, sugestie lub zastrzeżenia, zostawcie komentarz.

Powodzenia w doskonaleniu dziennikarskiego warsztatu!

Bez względu na to, czy naszym indagowanym jest jakiś celebryta, czy ekspert, sporo wysiłku należy włożyć w dobre przygotowanie do wywiadu. Zebranie informacji na temat, który planujemy poszyć, pozwoli opracować interesujący plan wywiadu i sprawi, że rozmowa będzie konkretna. Jeżeli jakiś wywiad jest dla nas szczególnie ważny, dodatkowym źródłem informacji mogą być osoby z otoczenia naszego rozmówcy (przyjaciele, współpracownicy, krytycy).

Po zebraniu informacji należy naszkicować plan wywiadu. Gdy wywiad przeprowadzany jest np. za pośrednictwem Skype’a, nie powinien być on zbiorem konkretnych pytań – raczej luźną listą informacji, które planujemy uzyskać.

Pamiętaj o temacie wywiadu, ale nie trzymaj się kurczowo opracowanego wcześniej schematu pytań. Słuchaj swojego rozmówcy i “dostrajaj” pytania do konkretnych odpowiedzi. Wywiad ma być wewnętrznie spójny, logiczny, pytania powinny wynikać z poprzedzających je odpowiedzi, nawiązujący do słów osoby udzielającej wypowiedzi. Pamiętaj, że prowadzisz ROZMOWĘ, a ona wymaga aktywności oby stron – radzi Michał Kaczmarczyk.

Zadając pytania (rozmawiając z indagowanym) używaj normalnego słownictwa, nie popadaj w przesadę – dobrze, że poznałeś temat, jednak bohaterem wywiadu jest Twój rozmówca, a nie Ty. Bądź uprzejmy – jak twierdzi wielu znanych dziennikarzy, nawet najtrudniejsze i najbardziej kontrowersyjne pytania można zadać w elegancki sposób, a to zwiększa szanse na uzyskanie odpowiedzi.

Inaczej sprawa wygląda, gdy wywiad przeprowadzamy za pośrednictwem poczty elektronicznej. Tu konkretne pytania są podstawą, jednak nic nie stoi na przeszkodzie, aby w kolejnych wiadomości dopytywać o pewne sprawy: pominięte przez rozmówcę bądź wypływające z jego wypowiedzi.

Bez względu na kanał komunikacji, niech Twoje pytania będą (za Jackiem Żakowskim):

• trafne, dotyczące tego, co istotne;
• jednoznaczne, nie pozostawiające rozmówcy pola manewru, udzielenia wymijającej odpowiedzi;
• ciekawe, zachęcające do rozmowy;
• pojedyncze;
• otwarte, nie sugerujące odpowiedzi.

Gdy już zakończysz wywiad, uzyskane odpowiedzi będziesz musiał zredagować. O tym, jak się za to zabrać, napiszę w kolejnym poście, kończącym cykl dotyczący wywiadu.

Rozmówcę dobieramy w zależności od tego, co chcemy zaprezentować naszym czytelnikom, oraz od rodzaju medium, w którym rezultat naszej pracy zostanie zaprezentowany.

Jeżeli do informacji na temat trwającej budowy kanalizacji chcesz dołączyć krótki wywiad z jednym mieszkańców, nie musi być on ekspertem w tej dziedzinie. Ważne, by mieszkał w okolicy trwających robót i miał do powiedzenia kilka zdań na temat tego, jak trwające prace wpływają na jego życie i jakich efektów oczekuje. Tego typu mini-wywiady mogą być chętnie wykorzystywane przez dziennikarzy obywatelskich i redaktorów mediów lokalnych. Znalezienie rozmówcy nie stanowi problemu, trudniejsze jest jednak przekonanie go do rozmowy – można wszak założyć, że mieszkaniec ulicy, na której budowana jest kanalizacji nie często występuje w mediach, a to czasem rodzi strach w naszych potencjalnych rozmówcach. Sam tego doświadczyłem, gdy zbierałem opinie mieszkańców mojego osiedla do jednego z artykułów. Ważne jest tu nawiązanie jakiejś pozytywnej więzi i zrozumienie dla ewentualnej odmowy.

Nieco więcej zaangażowania wymaga przeprowadzenie wywiadu z kimś znanym (wywiady prezentujące osobowość, poglądy i dokonania) lub ekspertem w jakiejś dziedzinie (wywiady informacyjne). Są one zazwyczaj dłuższe, a kontakt z rozmówcą może być utrudniony. Wyjątkowo pomocne jest tu nasze doświadczenie dziennikarskie i prestiż medium, na rzecz którego pracujemy.

Michał Kaczmarczyk w książce “Gatunki prasowe w praktyce” proponuje sześć kryteriów dobierania rozmówcy:

• kryterium kompetencji
• kryterium funkcji lub stanowiska
• kryterium autorytetu
• kryterium osobowości
• kryterium popularności
• kryterium niezwykłości

Powyższe kryteria można zastosować zarówno do wywiadu informacyjnego, jak i – nazwijmy go – poglądowego. W pierwszym wypadku najpierw ustalamy temat rozmowy (zazwyczaj punktem odniesienia są jakieś aktualne wydarzenia), a dopiero potem dobieramy odpowiedniego rozmówcę. Gdy chcemy napisać o metodach przeciwdziałania świńskiej grypie, wywiad możemy przeprowadzić z wirusologiem. Natomiast w przypadku realizacji wywiadu prezentującego czyjeś przekonania temat rozmowy dobieramy do rozmówcy. Możemy np. zapytać Kazimierę Szczukę o to, dlaczego jej poglądy są tak wyraziste i czy zamierza urzeczywistniać swoje pomysły poprzez pracę w sejmie.

Już wkrótce kolejne wpisy na temat wywiadu. Zapraszam do subskrybowania mojego bloga i kolejnych odwiedzin :)

Ktoś zauważy, że internet to nie jedyna forma komunikacji, którą można wykorzystać w celu przeprowadzenia wywiadu z kimś z drugiego końca globu. Racja – od dawna istnieją przecież telefony, a na upartego można posłużyć się także tradycyjną pocztą. Jednak na podstawie moich obserwacji mogę powiedzieć, że spośród niebezpośrednich form komunikacji to internet jest najchętniej wykorzystywany przez dziennikarzy do przeprowadzania wywiadów (a nie tylko zdobywania wypowiedzi pozwalających m.in. na przedstawienie podjętego tematu z różnych punktów widzenia).

Inny Czytelnik z kolei powie, że wywiad przeprowadzony za pośrednictwem internetu nie zasługuje na to miano… Z tym też się nie zgodzę, ponieważ ta forma komunikacji daje obecnie niesamowite możliwości – wideokonferencja przeprowadzona na przykład przy pomocy Skype’a może być tak samo naturalną, swobodną i płynną wymianą pytań i odpowiedzi, jak rozmowa w cztery oczy. A nawet jeśli ktoś posłuży się pocztą elektroniczną, sam wywiad wcale nie musi stracić na wartości. Ta forma porozumienia się pozwala na przemyślenie odpowiedzi; może być – według mnie – wykorzystana, gdy pytania kierujemy do eksperta w danej dziedzinie. Jedyną istotną wadą jest niemożność zadania dodatkowych pytań, pogłębiających podjęty wątek, tuż po uzyskaniu odpowiedzi – jednak nikt nie powiedział, że wywiad nie może być efektem długiej wymiany e-korespondencji.

Bez względu na to, jaką formę komunikacji wybierzemy i w jakim medium opublikujemy wywiad – efekt naszej dziennikarskiej pracy – reguły związane z warsztatem się nie zmieniają. W dalszym ciągu musimy wybrać odpowiedniego rozmówcę, który na dany temat może wypowiedzieć się rzeczowo, lub który jest znany/ciekawy i sama jego osobowość, poglądy lub dokonania mogą być inspiracją do przeprowadzenia rozmowy. Wiele wysiłku musimy włożyć w przygotowanie do wywiadu, w tym w opracowanie listy wątków, które chcielibyśmy poruszyć. Przygotowując wywiad na potrzeby internetu równie duże znaczenie ma nasze doświadczenie dziennikarskie – umiejętność przeprowadzenia rozmowy i zdobycia informacji, jakich potrzebujemy. Wreszcie ważne jest odpowiednie zredagowanie/montaż wywiadu – a może nawet jeszcze ważniejsze, z uwagi na specyfikę medium i wymagania internautów.

Internet daje duże możliwości nie tylko w kwestii przeprowadzania wywiadu, ale także jego publikacji – można śmiało powiedzieć, że łączy on możliwości wszystkich mediów tradycyjnych. Wywiad może być tekstowym zapisem rozmowy, może być opublikowany jako nagranie audio czy wrzucony na stronę internetową w postaci klipu filmowego.

Czy wywiad internetowy jest mniej dziennikarski niż na przykład prasowy? Nie! Internet otwiera zupełnie nowe możliwości – jeżeli będziemy z nich umiejętnie korzystać, nic nie stoi na przeszkodzie, abyśmy stworzyli wywiad na miarę tych najsłynniejszych!

Tym nieco przydługim słowem wstępu chciałem Was zachęcić do sięgania po tę formę dziennikarskiej ekspresji. Aby ułatwić Wam nieco pierwsze kroki w tym gatunku, w kolejnych postach opublikuję kilka wskazówek dotyczących przygotowywania, przeprowadzania i redagowania wywiadu. Zapraszam :)

Michała Kostrzewa
Polski oddział Microsoft
Kierownik działu produktów MSN

Próbując zdefiniować odbiorców serwisu internetowego MSN.pl muszę przyznać, że nie chcieliśmy zawężać swojej grupy docelowej. Na naszej stronie użytkownicy znajdą różnorodne serwisy począwszy od wiadomości aż po śmieszne filmy wideo. Chciałabym podkreślić, że koncentrujemy się na dostarczaniu najwyższej klasy treści rozrywkowych takich jak muzyka, informacje sportowe czy filmy wideo. Mamy zatem najbogatszą ofertę dla ludzi młodych.

Chcemy stać się miejscem w sieci, gdzie każdy użytkownik znajdzie interesujące go treści rozrywkowe (muzyka, film, gry, wideo) pochodzące od najlepszych producentów, zarówno krajowych jak i zagranicznych.

Z tak zdefiniowanego celu wynika jedna z naszych mocnych stron – bardzo bogata funkcjonalność. W jednym miejscu zebraliśmy treści od najlepszych producentów, krajowych i zagranicznych, w tym filmy video z MTV (Jackass) czy setki teledysków największych światowych gwiazd. MSN.pl to także wyszukiwarka wideo przeszukująca wszystkie inne serwisy, np. YouTube, najwyższej klasy usługi komunikacyjne i społecznościowe, poczta Hotmail (z unikalnym, aplikacyjnym interfejsem, bez wiadomości komercyjnych) czy Live Messenger (komunikator umożliwiający darmowe rozmowy tekstowe, głosowe i wideo z 300 milionami ludzi na świecie). MSN.pl to także skydrive, czyli 5 GB pamięci w Internecie, gdzie możemy przechować swoje pliki, zdjęcia i dokumenty oraz mieć do nich dostęp z dowolnego komputera na świecie – lub udostępnić je innym osobom.

W trakcie konstruowania oferty kierowaliśmy się głównie potrzebami użytkowników, nie zaś ofertą konkurencji. Wierzymy, że we współczesnym internecie firmy mające podobne produkty adresowane do podobnych grup docelowych mogą ze sobą współpracować i wzajemnie odnosić z tego tytułu korzyści. Dowodem popierającym tą tezę jest nasza udana współpraca z serwisem Gazeta.pl.

Marek Jeleśniański [MJ]: Jak w skrócie przedstawiłby Pan zasadę działania Cafe News Desktop i Cafe News Web?

Michał Lenkiewicz [ML]: Dostęp do automatycznie aktualizowanych treści z wielu różnych źródeł internetowych w jednym miejscu. Interesujące nas informacje same do nas docierają, w postaci „spisu treści” wybranych serwisów.

MJ: W Cafe News Web użytkownik może sam „zbudować sobie portal”. Czy to największa zaleta tej usługi?

ML: To jedna z wielu zalet. Inną wartą wymienienia jest oszczędność czasu. Nastąpił informacyjny chaos – każdego dnia w internecie pojawia się ogromna ilość nowych wiadomości. W jaki sposób dotrzeć do newsów, które nas interesują? Najlepiej zasubskrybować kanały RSS, dzięki czemu możemy zaabonować jednocześnie wiele źródeł informacji, przeglądać nagłówki oraz czytać wiadomości w jednym programie, bez konieczności odwiedzania poszczególnych stron.

MJ: Oprócz aktualności w Cafe News można przeglądać oferty pracy, zapoznać się z listą nowych aukcji internetowych, a także słuchać radia i oglądać telewizję internetową. Czy przez to Cafe News można uznać za coś więcej niż tylko dostarczyciela bieżących aktualności?

ML: Oczywiście. To przede wszystkim spersonalizowane medium. Dzięki rozwiązaniom zastosowanych w obu aplikacjach Cafe News [Web i Desktop – przyp. red.], możemy w jednym miejscu przeczytać wpisy z ulubionego bloga, śledzić sytuację na rynkach pracy, przeglądać oferty biur turystycznych i aukcji internetowych. W Cafe News Web sprawdzimy dodatkowo prognozę pogody, wyniki Lotto czy zapiszemy w notatce plany na wieczór, a kalendarzu ważne spotkanie. Na jednej stronie możemy też mieć wyszukiwarkę internetową, sprawdzić pocztę i… I przy okazji poczytać interesujące nas aktualności.

MJ: Czy Pana zdaniem media zagregowane, których przykładem jest Cafe News, odegrają istotną rolę w rozwoju mediów internetowych i tradycyjnych?

ML: Z całą pewnością przyczynią się do rozwoju mediów mobilnych. Agregatory treści są szczególnie przydatne w sytuacjach, gdy korzystamy z internetu za pomocą urządzeń bezprzewodowych, takich jak palmtopy czy telefony komórkowe. Treści przesyłane za pomocą RSS mają mniejszy rozmiar, gdyż nie w niej bannerów, reklam i elementów graficznych. Dzięki temu ładuje się o wiele szybciej niż pełna strona. Większe wykorzystanie technologii mobilnych to dodatkowe źródło dla wydawców mediów internetowych, inwestujących na rynkach usług mobilnych.

MJ: Jak dużą popularnością cieszą się Cafe News Desktop i Cafe News Web?

ML: Coraz większą. Znajomość RSS nie jest niestety jeszcze na tyle duża, żeby móc pochwalić się tak dużą liczbą użytkowników jak np. nasza-klasa.pl. Większość polskich internautów nawet jeśli korzysta z RSS, robi to nieświadomie. Zauważamy jednak systematyczny wzrost użytkowników, co świadczy o pozytywnych zmianach.

MJ: Informacje z ilu polskich mediów dostępne są w Cafe News?

ML: Ponad 150. Do kluczowych partnerów należą: Agora, Point Group, Bankier.pl, WP, Interia i RMF FM.

MJ: A dlaczego wśród Państwa partnerów nie ma np. Onetu i Allegro?

ML: Jeszcze nie ma (uśmiech). Cafe News Web to młoda usługa. Na polskim rynku internetowym jest jeszcze wiele ciekawych serwisów, z którymi jak dotąd nie nawiązaliśmy współpracy. Wszystko przed nami.

MJ: Czy macie Państwo w planach zgromadzenie społeczności wokół Cafe News, jak na przykład zrobili twórcy serwisów Netvibes i Ginger?

ML: Stworzenie społeczności lojalnych użytkowników jest celem większości serwisów internetowych, również naszym. Mamy jednak inne pomysły niż twórcy Netvibes, chcemy postawić przede wszystkim na wartościowy kontent, który mógłby zainteresować innych użytkowników. Na dzień dzisiejszy nie mogę zdradzić więcej szczegółów.

MJ: Czy Cafe News Web i Cafe News Desktop to projekty, na których można zarobić?

ML: Dla naszej firmy wersja Cafe News Web to przede wszystkim korzyści finansowe wynikające z wdrożeń aplikacji dla różnych instytucji. Tworzenie serwisów startowych to trend, który w ostatnim okresie jest wykorzystany również przez instytucje, które na co dzień nie zajmują się internetem. Dzięki temu możemy wyjść naprzeciw takim firmom i zaoferować im gotową aplikację. Rozwiązania tego typu pozwalają przywiązać klientów do marki, umożliwiają łatwą komunikację z użytkownikami rozwiązania oraz kreują nowoczesny wizerunek właściciela aplikacji.

Drugim aspektem są różnego rodzaju programy partnerskie. Dzięki promowaniu dostawców treści w naszej aplikacji zyskujemy od nich różnego rodzaju profity w rozliczeniach barterowych. Jest to przede wszystkim reklama w serwisach dostawców treści.

MJ: Spółka Cafe News S.A. wchodzi wkrótce na giełdę i będzie notowana na rynku New Connect. Czy pozyskany kapitał zostanie przeznaczony także na inwestycje w Cafe News Web i Cafe News Desktop?

ML: Pozyskany kapitał będzie przeznaczony na realizację kolejnych projektów i rozwój obecnie realizowanych. Z całą pewnością będziemy inwestować w rozwój aplikacji Web i Desktop, mamy bardzo dużo pomysłów i zdajemy sobie sprawę, że aby odnieść sukces potrzebny jest stały rozwój istniejących produktów.

Planujemy na przykład stworzenie zupełnie nowej aplikacji Desktop, wykorzystującej olbrzymie możliwości nowych technologii.

MJ: Niedawno uruchomiliście Państwo usługę Cafe News Mobile. Czy oprócz oczywistych zalet dostępu do informacji zawsze i wszędzie (np. z poziomu telefonu komórkowego) widzi Pan jakieś wady?

ML: Największą wadą istniejącego rozwiązania jest brak pełnej treści artykułu na mobilnej stronie naszego czytnika. Pracujemy nad nowym produktem biznesowym, Cafe News Content, który będzie zapewniał treść, w tym również pełną treść artykułów. Na bazie tego produktu planujemy zniwelować obecną wadę.

MJ: Czy według Pana inne media, aby przetrwać, muszą być dostępne także za pośrednictwem niewielkich urządzeń mobilnych w rodzaju telefonu komórkowego, odtwarzacza mp3 czy palmtopa? Patrząc na problem nieco inaczej: czy w (dalekiej?) przyszłości ludzie będą sięgać po urządzenia mobilne jako kanał pozyskiwania informacji na tyle często, że telewizor, gazeta, odbiornik radiowy czy komputer będą znacznie rzadziej wykorzystywane?

ML: Nie tak dawno mobilną telewizję okrzyknięto „przebojem niedalekiej przyszłości”. Pierwsze pilotaże były przeprowadzane już w 2005 roku i już wówczas wykazały ogromny popyt na tego typu usługi. Ludzie korzystali z mobilnej TV w przerwach na lunch, w tramwajach, a nawet w domu. W najbliższej przyszłości urządzenia mobilne nie wyprą co prawda tradycyjnego TV, radia czy komputera, ale z całą pewnością staną się alternatywnym medium. Przyczyni się do tego moda na gadżety, rozwój technologii i nasze zabieganie. Usługi mobilne to technologia przede wszystkim dla ludzi żyjących w biegu, a tych są obecnie miliony. Skoro jest popyt, będzie i podaż. Poza tym usługi mobilne są o wiele bardziej osobiste w porównaniu z tradycyjnym medium. Możemy nie tylko pobierać treści w każdym miejscu i o każdej porze, ale i samodzielnie zadecydować o tym, co chcemy posłuchać, obejrzeć czy przeczytać. Dodatkowo odbiorcy mogą sami np. tworzyć i przesyłać własne materiały telewizyjne, relacje zdjęciowe, pisać bloga przez komórkę. To znacznie ciekawsze niż oglądanie kolejnego bloku reklam w TV.

MJ: Czy w przyszłości w Cafe News i innych mediach zagregowanych pojawiać się będzie więcej informacji redagowanych przez dziennikarzy-amatorów (pochodzących np. z blogów)? A jeśli tak, czy będzie to oznaczać, że znaczenie profesjonalnych dziennikarzy będzie coraz mniejsze?

ML: Tak właściwie kanały RSS miały w pierwotnym zamyśle pomóc „okiełznać” blogosferę, czyli informacje redagowane przez amatorów. Blogów jest coraz więcej, także w mediach zagregowanych. Trudno jednak o inny rozwój wydarzeń, skoro przyszłość internetu należy do internautów. Już dawno odeszli oni od roli biernych konsumentów treści. W coraz większym stopniu współtworzą kontent serwisów, decydując zarazem „co jest dobre” i warte obejrzenia. Dostarczają zdjęcia, pliki wideo, odnośniki do innych stron, publikują wiadomości i komentują zdarzenia.

Moim zdaniem pozycja profesjonalnych dziennikarzy nie jest zagrożona. Wśród bardzo dużej liczby blogerów, jest niewielka liczba blogerów profesjonalistów, którzy tworzą opiniotwórcze treści wysokiej jakości, publikują regularnie i mają duże grono czytelników. Oni w krótkim czasie uzyskają status profesjonalnych dziennikarzy (często już są dziennikarzami), a blogerzy amatorzy pozostaną amatorami piszącymi dla małej grupy znajomych.

MJ: Jak widzi Pan przyszłość mediów zagregowanych?

ML: W czasach kiedy każdego dnia jesteśmy przytłaczani natłokiem informacjami narzędzia do agregowania treści są niemalże koniecznością. Zamiast śledzić newsy na różnych serwisach czy stacjach radiowych wystarczy włączyć czytnik RSS i w ciągu kilku minut zapoznać się np. z nowinkami z naszej branży. Jak wspomniałem wcześniej to bardzo oszczędza czas.

James Crabtree z The Work Foundation przekonywał, że „przekaz treści odbywający się za pomocą poczty elektronicznej jest na dobrej drodze do wyginięcia, dzięki spamowi, reklamom oraz przede wszystkim całej potędze RSS. To jest po prostu najlepsza droga poszukiwania informacji”. Ja nie mam aż tak radykalnych poglądów ale uważam, że media agregujące kontent mają przed sobą świetlaną przyszłość.

MJ: Dziękuję za rozmowę!